ଏହି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକ ଦିବ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ମନୁପୁତ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାରାଜ ନିମି, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ଏହା ପରେ, ଏହି ରାଜା ନିମି, ଅତି ପୂଜ୍ୟ ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ଓ ତପସ୍ବୀ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ କିଛି ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର।” ଏହା ପରେ ମହାମୁନି ଗୌତମ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନିବାହ କଲେ ଓ ବସିଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କରିଦେଲେ। ନିମି ରାଜା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ନିଜ ସହର ନିକଟରେ ହିମାଲୟ ପାଦଦେଶରେ ବୃହତ୍ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜନ କଲେ, ଓ ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ଦୋଷରହିତ ଭାବେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ବସିଷ୍ଠ, ମହାମୁନି ଗୌତମଙ୍କୁ ଗୁସ୍ସାରେ ଭରିତ ଦେଖିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦିନ ରାଜା ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଡୁବିଥିଲେ। ଏହାରୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମଧ୍ୟ ରୋଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ଓ ରାଜା ଦର୍ଶନ ନ ଦେବାରୁ କହିଉଠିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରି ଅନ୍ୟକୁ ବାଛିଛ, ଏହିପରି ତୁମର ଦେହ ଅଚେତନ ହୋଇଯିବ।” ଏହି ଶାପ ଶୁଣି ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଥିବା ରାଜା ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଶୟନସ୍ଥ ଥିଲି, ତୁମେ କ୍ରୋଧବଶତଃ ମୋ ପ୍ରତି ଯମଦଣ୍ଡ ସମ ଅଗ୍ନିଶାପ ଦେଇଛ। ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ତୁମ ଦେହ ମଧ୍ୟ ଅଚେତନ ହେବ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।” ଏପରି ଭାବରେ, ଦୁଇଝଣେ—ରାଜା ଓ ପ୍ରଧାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ—କ୍ରୋଧବଶ ହୋଇ ଏକାପେକା ଶାପ ଦେଇ ତାଙ୍କ ଦେହ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରି ସରିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗର ଅନ୍ତ ହେଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁସୂଦନ ଓ ରଘୁବଂଶଶ୍ରୀ ରାମଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥନନ୍ଦନ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜା ଦୁଇଝଣେ ଦେହ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରି ସେମାନେ କିପରି ପୁନଃ ଦେହ ଲାଭ କଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଞ୍ଜୁର କରିଥିଲେ?” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ରାମ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଶ୍ରୀଅବତାର ଓ ମହାପୁରୁଷ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନି, ଏକାପେକା ଶାପରେ ଦେହ ଛାଡି, ତାପସ୍ୟାଶକ୍ତିରେ ବାୟୁସ୍ୱରୂପ ହୋଇଗଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଅନ୍ୟ ଦେହ ପାଇଁ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ନିଜ ପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବସିଷ୍ଠ ଦେବଦେବୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କରି, ବାୟୁସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ଏହିପରି କହିଲେ: ‘ପ୍ରଭୁ, ନିମିଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଦେହହୀନ ହୋଇଛି। ହେ ଲୋକନାଥ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଅଣ୍ଡଜ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ, ହେ ପଦ୍ମଜ। ଦେହ ନଥିଲେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତି ହୁଏ, ଓ ପ୍ରଭୁ, କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ। ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେହ ଅଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।’ ତେବେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ହେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ତୁମେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କର। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଗର୍ଭଦ୍ୱାରା ନ ଜନ୍ମି, ଧର୍ମଶୀଳ ହୋଇ ପୁନଃ ମୋ ଅଧୀନ ହେବେ।’ ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ, ମିତ୍ର ଓ କ୍ଷୀରୋଦ ସହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ବରୁଣଙ୍କ ଅଧିକାରରେ ବସାଇଲେ, ଓ ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଲାଗିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲେ। ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି ବରୁଣଙ୍କ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଜିଲା ଓ ସେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଏକତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। କମଳଦଳ ନୟନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଉର୍ବଶୀ ବରୁଣଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ମିତ୍ର ମୋତେ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।” କିନ୍ତୁ କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ବରୁଣ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଦେବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଘଡ଼ାରେ ରଖିଦେବି।” ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, “ଯଦି ତୁମେ ଏକତ୍ୱ ଚାହୁନାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ତୁମ ମାଧ୍ୟମରେ ପୂରଣ କରିବି।” ବରୁଣଙ୍କ ଏହି ଉଚିତ କଥା ଶୁଣି ଉର୍ବଶୀ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଓ କହିଲେ: “ଯେପରି ଆପଣ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେଁପରି ହେଉ, ମୋ ହୃଦୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଚାହେ, କିନ୍ତୁ ମୋ ଦେହ ମିତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ବରୁଣ ତାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମହାନ୍ ଶୁକ୍ର ଦେବଘଡ଼ାରେ ରଖିଦେଲେ। ତାପରେ ଉର୍ବଶୀ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ମିତ୍ର ଦେବତାମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ଥାନକୁ ଆସି ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ନିକଟତରେ ଡାକି କହିଲେ: “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲି, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ପତି ବାଛିଲୁ? ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ହେଲୁ। ଏପରି ଅପରାଧ ପାଇଁ, ମୋ କ୍ରୋଧରେ, ତୁମେ କିଛି ସମୟ ମାନବ ଲୋକରେ ବାସ କରିବ। ଏବେ, ହେ ମୂଢ଼େ, ବୁଧଙ୍କ ପୁତ୍ର, କାଶୀର ରାଜା, ରାଜର୍ଷି ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଯାଅ, ସେଇ ତୁମ ପତି ହେବେ।” ଏହାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନ ଶେଷ ହୁଏ।