ଦୁଇଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହା ବିବାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଜଣେ କହିଲେ, “ରାଜସିଂହଙ୍କ ଛୁଆଁ ଲାଗିଥିବା ଏହି ଗାଈକୁ ନୃଗ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ।” ଏହି ଭାବେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକାପରେ ଏକ ଯୁକ୍ତି-ତର୍କ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ବିବାଦ କରି କରି ଗିଅଦାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜମହଳର ଦ୍ୱାରରେ ଏସି, ତାଙ୍କୁ ନୃଗଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଏଭଳି ଅନେକ ଦିନ ଓ ରାତି ସେଠି ରହି, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏକାପରେ ଏକ କହିଲେ, “ଯେହেতୁ ଆମେ ନ୍ୟାୟ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ବେଳେ ତୁମେ ଆମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଦେଉନାହାଁ, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇ, ଏକ ଗୋଧିକାର ଆକାର ନେଇ ରହିବାକୁ ପଡିବ।” ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତୁମେ ଏହି ଗଡ଼ିର ମଧ୍ୟରେ ଗୋଧିକା ଭାବେ ରହିବା।” ତେବେ ଆଉ ଏହି ଭାବେ ଶାପ ଦେଲେ, “ଏହି ସଂସାରରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ ଯଦୁବଂଶର ଖ୍ୟାତି ବଢ଼ାଇବେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛନ୍ତି ବାସୁଦେବ, ମାନବ ଆକାରରେ ବିଷ୍ଣୁ। ସେ ତୁମକୁ, ରାଜନ୍, ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ। ସେଉଁଠି ତୁମର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।” “ଏହି ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ, ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଦୁଇ ମହାବଳଶାଳୀ ଦେବ, କଳିଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।” ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଲା ଓ ସେମାନେ ସେଇ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଗାଈଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ସେ ରାଜା ନୃଗ ଭୋଗିଥିଲେ। ରାମଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “କାରଣ ଅନ୍ୱେଷଣକୁ ଆସୁଥିବା ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ବିବାଦ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୋଷର କାରଣ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ନେଇ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଭଲ କାମର ଫଳ କେବେ ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ସଉମିତ୍ରି, କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା ଭଳି ଯାଅ ଓ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର।” ଏହିପରି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକାବନ୍ତିସ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷ ହେଲା। ଏହାଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିଥିଲେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “କକୁତ୍ସ୍ଥ ଓତିଥି, ଏପରି ସାନା ଅପରାଧ ପାଇଁ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି ଯମସମ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ—ଏହା ରାଜା ନୃଗଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଦଣ୍ଡ ହେଲା। ଏମିତି ଅପରାଧ ଶୁଣି, ଏହି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରାଜା ନୃଗ କ’ଣ କହିଥିଲେ?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲାପରେ, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଶୁଣ, ମୃଦୁଭାବୀ, ଏହି ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ଦିନରେ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାଇଯିବା ପରେ, ନୃଗ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୌରଜନ, ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାରି ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ମନୋଯୋଗୀ, ସେମାନେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ମୋତେ ଭୟ ଦେଇ, ବାୟୁ ସମ ଦୃତ ଗତିରେ ତିନି ଲୋକ ଘୁରି ଚଲିଗଲେ। ଏହି ରାଜପୁତ୍ର ବସୁଙ୍କୁ ଆଜି ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯିବ; ତୁମେ କାରିଗରମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସୁଖଦାୟକ ଗଡ଼ି ତିଆରି କର, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦିଆ ଶାପ ଭୋଗିପାରିବି। ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଏକ, ଶୀତ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଆଉ ଏକ, ତାପ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ତୃତୀୟ ଗଡ଼ି ତିଆରି କର। ଫଳ ଲଦିଥିବା ଗଛ, ଫୁଲ ହୋଇଥିବା ଲତା ଓ ଛାୟା ଦେଉଥିବା ଝାଡ଼ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଲଗା। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗଡ଼ିକୁ ରମଣୀୟ କର; ମୁଁ ଏଠାରେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ନିବାସ କରିବି। ଦିନକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଖୁସିର ଫୁଲ ଦେଉ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଅର୍ଦ୍ଧ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘେରି ରଖ। ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ବସୁଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ: ‘ବେଟା, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କର, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଜନତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେ।’ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ଶାପ ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ଯଦିଓ ଅପରାଧ ଅତି ସାନା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ବଡ଼ ଥିଲା। ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନି, ଏହା ଭାଗ୍ୟର ଖେଳ, ଯାହା ମୋତେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଛି। ଯାହା ଲିଖାଯାଇଛି, ସେଇ ମିଳେ; ଯେଉଁଠାରେ ଯିବା ଲିଖା, ସେଠାକୁ ଯାଏ; ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ, ଯାହା ଲିଖା, ସେଇ ମିଳେ। ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମ, ବେଟା, ନିରାଶ ହେଉନାହାଁ।” ଏଭଳି କହି, ମହାନ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଶୁଭ ଗଡ଼ିକୁ ଯାଇ ରହିଲେ। ରାଜା ନୃଗ ଏହି ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଗଡ଼ିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଜନିତ ଶାପ ଭୋଗିଲେ। ଏହିପରି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚଉବନ୍ତିସ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ହେଉଛି ନୃଗଙ୍କ ଶାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା। ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ, ଆଉ ଏକ ଚମତ୍କାର ଗଳ୍ପ ଶୁଣ। ରାମଙ୍କ କଥାରେ, ସଉମିତ୍ରି ଆଉ କହିଲେ, “ରାଜନ୍, ଏପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାରେ ମୋତେ କେବେ ଅଳସ୍ୟ ଲାଗେନାହିଁ।” ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲାପରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ଏକ ଧର୍ମମୟ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—“ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ନିମି ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ୍ ଥିଲେ। ସେ ରାଜା ଏକ ଦେବନଗରୀ ସମ ନଗରୀ ତିଆରି କଲେ, ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ। ସେହି ନଗରୀର ନାମ ସୁକୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମ ବୈଜୟନ୍ତ। ଏଠିରେ ମହାତ୍ମା ରାଜା ନିମି ବାସ କଲେ। ସେ ମହାନଗରୀ ସ୍ଥାପନ କରି, ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—‘ମୁଁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରି, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି।