ଏକ ସମୟର କଥା। ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ, ଦର୍ଶନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଏବଂ ନାରୀମାନେଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନ ପାଇଁ ଡାକିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ରୋଜ ନଗରବାସୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ରାଜା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଅତି ଆବଶ୍ୟକ; ତାହା ନ କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ।” ତାପରେ ରାମ ଏକ ପୁରାତନ ଘଟଣା ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ—ବହୁ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ନୃଗ। ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ପବିତ୍ର ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଦେବତାସମ ଏହି ରାଜା ନୃଗ ପବିତ୍ର ପୋଖରୀରେ ଦେବତାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ବଛା ସହିତ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷ ଗଈ ଦାନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖର କଥା, ଏକ ଦିନ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ଅଗ୍ନି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଦରିଦ୍ର ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ଦୋଷହୀନ ଗଈ ଓ ବଛା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗଈ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଯାଇଥିଲା। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଲିପେଟ ଏହି ଗଈକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଦିନ ଓ ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କୌଣସି ରାଜ୍ୟରେ ଗଈକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଏକ ଦିନ କନଖଳ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜର ପୁରୁଣା ଏବଂ ସ୍ୱସ୍ଥ ଗଈକୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଘରେ ଦେଖିଲେ। ସେ ଗଈକୁ ନାମରେ ଡାକିଲେ—“ଶବଳା, ଆସ”—ଏବଂ ଗଈ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲା। ଖାଲିପେଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ପରିଚୟ କରି ଗଈ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ଗଈକୁ ରଖିଥିବା ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲା, ଏବଂ ଏହି ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ଦ୍ରୁତ କହିଲେ—“ଏହି ଗଈ ମୋର।” ସେ କହିଲେ, “ରାଜା ନୃଗ ଏହି ଗଈକୁ ମୋତେ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।” ଏହି ଦୁଇ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର-ଉତ୍ତର ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବିବାଦ କରି କରି ଦୁଇଁଜଣ ଦାନକାରୀ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ନୃଗଙ୍କ ଦରବାର ଦ୍ୱାରରେ ଦର୍ଶନ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଓ ରାତି ଅପେକ୍ଷା କରି, ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଏକାଉଁଥିରେ କହିଲେ—“ନ୍ୟାୟ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଉନାହିଁ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇ ଚିତାରେ ଚିପୁଡ଼ି ହେବା।” “ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ତୁମେ ଏହି ତଳା ଗହ୍ୱରରେ ଚିପୁଡ଼ି ରୂପରେ ରହିବା।” “କିନ୍ତୁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେବେ—ଯଦୁବଂଶୀ ଶ୍ରୀବାସୁଦେବ, ମାନବ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ—ସେ ତୁମକୁ ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବେ, ଏବଂ ତାଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ନର ଓ ନାରାୟଣ କଳିଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।” ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁଷ୍ଟି ନିବାରଣ କରି, ଏହି ଦୁଃଖୀ ଓ ପୁରୁଣା ଗଈକୁ ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ରାଜା ନୃଗ ଭୋଗିଲେ। ରାମଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟିର କାରଣ; ଏହି ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବାମାନେ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତି।” ରାଜା ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କ୍ଷୟ ନହେଁ; ଏହିପାଇଁ, ସଉମିତ୍ରି, କର୍ତବ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହେଇ ଅପେକ୍ଷା କର। ଏଠାରେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପ୍ରଶସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ଶ୍ରୀରାମାୟଣର ପ୍ରସ୍ତ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନମ୍ର ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଏତେ ସାଧାରଣ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ଶାପ ଦେଲେ; ଏହି ଶାପ ଯମର ଶାସନ ପରି ଅତି କଠୋର। ନୃଗ ନିଜ ଅପରାଧ ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିଏଁ କହିଲେ?” ରାମ କହିଲେ, “ଶୁଣ, ମୂଦୁ ହୃଦୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାତ୍ରା କରିବା ପରେ, ନୃଗ ନିଜର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରବାସୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଯେଉଁମାନେ ଚିନ୍ତାଶୀଳ, ସେମାନେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ମୋତେ ଭୟ ଦେଇ ତିନି ଲୋକରେ ଯାଇ ଚାଲିଗଲେ। ଆଜି ମୋ ପୁତ୍ର ବାସୁକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯିବ; ଶିଳ୍ପୀମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଅନୁକୂଳ ତଳା ତିଆରି କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦିଆ ଶାପ ଭୋଗିବି। ଏକ ତଳା ବର୍ଷା ରୋକିବା ପାଇଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ତଳା ଶୀତ ରୋକିବା ପାଇଁ, ତୃତୀୟ ତଳା ଗରମ ରୋକିବା ପାଇଁ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ତିଆରି କରନ୍ତୁ। ଫଳ ଭରା ଗଛ, ଫୁଲ ଭରା ଗୋଳାପ, ଏବଂ ଛାୟାଦାୟୀ ଝାଡ଼ମାନେ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଲଗାନ୍ତୁ। ତଳା ଚାରିପାଖରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏଠାରେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ରହିବି। ଦିନେ ଦିନେ ଫୁଲ ଗଁଠି ଅର୍ପିତ ହେଉ, ଏବଂ ଏହା ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ମାଟି ଆବୃତ କରି ରଖିବାକୁ।’ ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ନୃଗ ନିଜ ପୁତ୍ର ବାସୁକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—‘ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ, ପୁତ୍ର; କ୍ଷତ୍ରିୟର କର୍ତବ୍ୟରେ ଜନସାଧାରଣକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେ। ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦିଆ ଶାପ ତୁମେ ଜାଣିଛ; ଅପରାଧ ଅପେକ୍ଷା ରୁଷ୍ଟି ବେଶି ଥିଲା। ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନି; ଭାଗ୍ୟ ଏପରି ଚତୁର, ଯାହା ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ପକାଇଛି। ଯେଉଁ ମିଳିବା ଲିଖାଅଛି, ତାହା ମିଳିବ; ଯେଉଁଠାରେ ଯିବା ଲିଖାଅଛି, ତାହାରେ ଯିବି; ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ଯେଉଁ ଲିଖାଅଛି, ତାହା ମିଳିବ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମୋ ପୁତ୍ର, ଆଶା ଛାଡ଼ନି।