ଭବିଷ୍ୟତର ଘଟଣା ବିଷୟରେ ମହାର୍ଷି ଏକ ଗଭୀର କଥା କହିଲେ—“ଏଠାରେ ତୁମେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ତୁମ ଭାର୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବାର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବା। ଏହି ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ଭୃଗୁ ମହାର୍ଷି ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ। ଦେବତା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦୟା କରିବାକୁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ, କହିଲେ—‘ଶାପ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ପାଇଁ ମନ୍ୟ କରିବା ଅବଶ୍ୟକ।’ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଶାପ ମିଳିଥିଲା, ତାହାର ଫଳ ଭୋଗିବା ପାଇଁ ସେ ଏବେ ତୁମ ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ରାଜାମନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତିନୋଟି ଲୋକରେ ଯିଏ ‘ରାମ’ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେଇ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପର ଫଳ ଭୋଗିବେ। ରାମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେବେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ସୁଖୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ହେବେ। ଦଶ ହଜାର ଏବଂ ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ରାଜ୍ୟ କରି, ରାମ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯିବେ। ସେଇ ଅତି କଠିନ ଏବଂ ମହା ସମୃଦ୍ଧି ଦାୟକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ଅନେକ ରାଜବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ। ରାଘବଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟଏଠି ଜନ୍ମ ନେବେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ। ପରେ ରାଘବ ସୀତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ରାଜବଂଶର ଆଗମନ-ନିର୍ଗମନ ବିବରଣୀ କହି, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନି ନିରବ ହେଲେ। ମୁନି ନିରବ ହେବା ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁଣି ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି କଥା ମୁନିଏ ଏଠି କେବେ ବୋଲିଥିଲେ, ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି ଓ ମନେ ରଖିଥିଲି—ଏହା ଅବଶ୍ୟ ଘଟିବ। ଏହିପରି ଯେହেতୁ ଘଟିବ, ଏ ରାଘବ, ତୁମେ ନ ଦୁଃଖିତ ହେବ; ସୀତା ପାଇଁ କିମ୍ବା ନିଜ ପାଇଁ ମନ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଧୃଢ଼ ହୁଅ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ’ ବୋଲି କହିଲେ। ଏମିତି, ସୂତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାସ୍ତାରେ କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଲା, ସେମାନେ କେଶିନୀରେ ରାତି କାଟିଲେ। ସେଠାରେ ରାତି କାଟି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଅଧା ଦିନ କଟିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୂତ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଭରିଥିବା, ଆନନ୍ଦ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଓତପୋତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କିନ୍ତୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୌମିତ୍ରି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ; ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପହଞ୍ଚି, ‘ଏଠି ଆସି କଣ କହିବି?’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାମଙ୍କ ମହଲ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଦେଖାଦେଲା। ମହଲ ଦ୍ୱାରରେ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଅବତରି, ଅନାବୃତ ଭାବେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲା। ରାଘବଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସିଂହାସନରେ ବିଷାଦ ମନେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରିଥିଲା। ଦୁଃଖିତ ମନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରି, ହାତ ଜୋଡି, ଶାନ୍ତ ଓ ସଂଯମିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାତୀରରେ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଛାଡ଼ି ଆସିଛି। ଆଶ୍ରମ ଧାରାର କୂଳରେ, ସେଇ ଗୁଣବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ପାଖକୁ ପୁନି ଗଲି, ତାଙ୍କ ପାଦେ ବସିଲି। ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହି ହେଉଛି କାଳର ଗତି। ଆପଣଙ୍କ ପରି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସଂଯମୀ ଲୋକେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ସଂଚୟ ଶେଷରେ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଉନ୍ନତିର ଶେଷରେ ପତନ ଆସେ; ସମସ୍ତ ମିଳନର ଶେଷରେ ବିଚ୍ଛେଦ ଓ ଜୀବନର ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ସେହିପରି, ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ବନ୍ଧୁ, ଧନ ଉପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ବିଚ୍ଛେଦ ନିଶ୍ଚିତ। ଆପଣ ନିଜେ ମନ ଦ୍ୱାରା ସଂଯମ କରିବାରେ ସମର୍ଥ; ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଶାସନ କରିପାରିଲେ, ନିଜ ଦୁଃଖକୁ କିଏ ଅଧିକ ସମ୍ଭାଳିପାରିବେ ନାହିଁ? ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁହଁ ହାରନ୍ତି ନାହିଁ; ନଥିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଅପବାଦ ଆସିବ। ମିଥିଲାର ରାଣୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ କାରଣରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତାହା ଅପବାଦ ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେବ। ତେଣୁ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧୃଢ଼ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ଏହି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ଦୁଃଖରେ ମନ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାଘବ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତି ସ୍ନେହ ଭରି, କହିଲେ—“ଏହିପରି ଭାବେ ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ସେଠିକି। ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ତୁମ ଉପଦେଶରେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ମୋର ଅଶାନ୍ତି ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି, ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଛି; ତୁମ ମଧୁର କଥାରେ ମୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଇଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।” ଏଭଳି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ବାଇଶିଠି ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ଏପରି ସହଚର ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କାଳରେ ମିଳିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ତୁମେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୃଦୁ ଓ ମନରେ ମୋତେ ଅତି ସ୍ନେହ କରୁଛ। ମୋ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ଶୁଭ କଥା ଅଛି, ତାହା ଶୁଣ, ଏବଂ ଶୁଣି ମୋର କଥା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଚାରି ଦିନ ହେଲା, ପୁରବାସୀଙ୍କର କୌଣସି କାମ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ; ଏହି ଅବହେଳା, ସୌମିତ୍ରି, ମୋତେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଦେଉଛି।