ଏହି ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ଗୌରବମୟ ବାଲ କାଣ୍ଡରେ, ସ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଛଉଅଠିଅଠି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠି, ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଆଦର ଭରିତ ଭାବରେ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଓ ପରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତାହା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଋଣ ପୂରଣ କରିଛ, ଆମେ ତୁମେ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଜଣାଉଛୁ।" "ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ମୋତେ ଶକ୍ତିହୀନ, ଶୌର୍ୟ ଅଭାବୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବୁଛ। ଆଜି ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖ।" ଏଭଳି କହି, ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ଓ ତୀର ନେଇ, ଦ୍ରୁତ ଶୌର୍ୟରେ ତାହାକୁ ଶସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜ କରିଲେ। ତାପରେ, ରାମ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— "ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଆମେ ତୁମେ ପ୍ରତି ଆଦର ରଖିଛି; ଏହି କ୍ଷଣରେ ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ମୃତ୍ୟୁଦାୟୀ ତୀର ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିପାରିବି ନାହିଁ।" "ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏହି— ତୁମେ ଯେଉଁ ପଥରେ ଚାଲିଛ, ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି, କିମ୍ବା ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ଜିତିଛ, ତାହାକୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବି। ଏହି ଦିବ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତୀର କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ଶକ୍ତିର ଅହଂକାର କୁ ନଷ୍ଟ କରେ।" ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ, ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଦେବଗଣ, ଋଷିମଣ୍ଡଳ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଜନ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିର୍ଜନ ହୋଇଗଲା, ରାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ ଧରିଛନ୍ତି, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦ ଭରିତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ରାମଙ୍କ ତେଜରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ— "ପୁର୍ବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି; ସେ ମୋତେ ଦିନେ ନିଜ ଭୂମିରେ ରହିବାକୁ ନିଷେଧ କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରମାଣେ, ମୁଁ ରାତିରେ ପୃଥିବୀରେ ରହିନି, ଏହି ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଁ ପାଳନ କରିଛି।" "ନାୟକ, ମୋ ପଥକୁ ନଷ୍ଟ କରନି; ମୁଁ ଚିନ୍ତାର ଦ୍ରୁତତାରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଯିବି। ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ଅପରାଜିତ ଲୋକକୁ ଜିତିଛି; ତୁମେ ତାହାକୁ ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ କର, ଯେଉଁଠାରେ ବିନାଶର ସମୟ ଆସିନପାରିବ।" "ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମେ ଅମର ମଧୁ ନାଶକ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ; ତୁମେ ଏହି ଧନୁକୁ ଛୁଇଲାରେ, ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ।" "ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ନିର୍ପାର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ସମତୁଲ୍ୟ ନାହିଁ।" "କକୁତ୍ସ୍ଥ ମୁଁ ତୁମେ ପାଖରୁ ଫେରାଯାଇଛି, ଏହି ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାର କାରଣ ହେଉନି; ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନାୟକ।" "ରାମ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାର ଅଧିକାରୀ, ତୁମେ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତୀର ନିଷ୍ପତ୍ତି କର; ତୁମେ ତୀର ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବା ପରେ, ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଯିବି।" ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଲେ। ତାପରେ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ତପସ୍ୟାରେ ଜିତିଥିବା ନିଜ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏବଂ ମଧ୍ୟଦିଗ ପରିଶ୍ଵ ହେଲା; ଦେବଗଣ ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳ ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ଆଦର କରିଲେ; ପରେ, ପରିକ୍ରମା କରି, ନିଜ ପଥରେ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଠି ଶତସପ୍ତତି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠି, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ଯିବା ପରେ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ, ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ, ବିଶାଳ ବରୁଣଙ୍କୁ ଧନୁ ଦେଇ, ଋଷିମଣ୍ଡଳକୁ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି କହିଲେ— "ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ଯାଇଛି; ଏବେ ଚତୁର୍ଦଳ ସେନା ଆୟୋଧ୍ୟା ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିବ, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।" ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ରାଜା ନିଜ ପୁତ୍ର ରାଘବକୁ କୋଳେ ନେଇ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚୁମ୍ବନ କରିଲେ। ରାମ ଯିବାର ଖବର ଶୁଣି, ରାଜା ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏହି ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଲା ଯେ, ନିଜେ ଓ ପୁତ୍ର ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ସେନାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବା ଆଦେଶ ଦେଇ, ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ସେ ଶହରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପତାକା, ଗଜ, ଡ଼ାକ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଶହର ଶୋଭା ପାଉଛି। ରାଜପଥ ଚିତ୍ରାଳି ହୋଇ, ଫୁଲ ର ଗୁଚ୍ଛ ଦେଇ ତାଲି ହୋଇଛି; ନାଗରିକ ଉତ୍ସବ ହାତରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦ୍ବାରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରିଛନ୍ତି। ରାଜା ଶହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଯେଉଁଠି ଲୋକର ଭିଡ଼ ଏବଂ ଶୋଭା ଅଛି; ଦୂରରୁ ନାଗରିକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶହରବାସୀ ଆଗ୍ରହରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରିଲେ। ପୁତ୍ର ଓ ଗୌରବମୟ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ରାଜା ନିଜ ପ୍ରିୟ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଯେଉଁଠି ହିମବତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଶୋଭା ଅଛି। ରାଜା ନିଜ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଘରେ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା; କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା କୈକେୟୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ନବବଧୁମାନେକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ; ଏହିପରେ, ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତା ଓ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ଗୌରବମୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ରାଜନୀମାନେ, କୁଶଧ୍ୱଜ ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ଉପହାର ଦେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମେବା ଶାଡ଼ି ପିନ୍ଧାଇ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିଲେ; ଏ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ର ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ ଜନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ। ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ, ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଗୌପ୍ୟ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ; ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଶସ୍ତ୍ର ଶିଳ୍ପ, ଧନ ଓ ମିତ୍ରରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ରହିଲେ।