ସୀତା ଏପରି କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଲା । ସେ ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ନମାଇଲେ, ଏବଂ କିଛି କହିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ । ସୀତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ । କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ପରେ, ସେ କହିଲେ, "ଓ ଉତ୍ତମା, ଆପଣ ମତେ କଣ କହିବେ?" ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ କେବେ ଆପଣଙ୍କ ରୂପ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଦେଖିନି; ଏହି ଅପରାଧ ହୀନା, ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡ଼ି ଦେଖିବା କିପରି ସମ୍ଭବ?" ଏପରି କହି ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁନି ନାଉକାରେ ବସିଲେ । ନାଉକାରେ ବସି, ସେ ନାଉକା ଚାଳକକୁ ତ୍ୱରିତ ଚାଳିବାକୁ କହିଲେ । ଦୁଃଖରେ ଭାରିତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉତ୍ତର ପାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ । ପୁନିପୁନି ପଛକୁ ଦେଖି, ସୀତାଙ୍କୁ ନିର୍ବଳ ଦେଖି, ଦୂର ପାରରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଗଲେ । ସୀତା ଦୂରରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ରଥକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ ଭାରିତ ହୋଇଗଲେ । ସେ, ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତାବନ୍ଧା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବିଶିଷ୍ଟ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ନିଜକୁ ଅପରାଧ ହୀନ ଜାଣି, ଜଙ୍ଗଲରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ; ସେ ରାମଙ୍କ ଅନୁଗତ ରହିଲେ, ତଥାପି ନିର୍ବଳ ଏବଂ ଅସହାୟ ଅନୁଭବ କଲେ । ସୀତାଙ୍କ କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ମୟୂରୀର ଚିତ୍କାର ଭଳି ଶୁଣାଗଲା । ଏଠିରେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠଚଳିଶ ଶର୍ଗର ଶେଷ । ସୀତାଙ୍କୁ ଏପରି କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ଋଷିପୁତ୍ରମାନେ ବଳମିକି ଋଷିଙ୍କ ଅଶ୍ରମକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ । ସେମାନେ ଋଷିଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରି, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ଶବ୍ଦ ଓ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ । "ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ କେବେ ଏପରି ଜନନୀକୁ ଦେଖିନି; ଏକ ପ୍ରବଳ ପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ଅସ୍ତିର ମନରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ମୁହଁ ବିକୃତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ।" "ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଆସି ଦେଖନ୍ତୁ—ଏକ ଉତ୍ତମା ଜନନୀ, ଦେବଲୋକରୁ ପଡ଼ିଆ ଭଳି, ନଦୀ କୂଳରେ ଦୁଃଖରେ ଭାରିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।" "ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଛୁ, ଏହି ଦୁଃଖ ଅଯୋଗ୍ୟ, ସେ ଏକା, ନିର୍ବଳ, ଏବଂ ଅସହାୟ ।" "ଆମେ ଭାବୁଛୁ ତାଙ୍କୁ ମାନବୀ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥି ଗ୍ରହଣ କରାଯିଉ । ସେ ଆପଣଙ୍କ ଅଶ୍ରମରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଦୂର ନୁହେଁ ।" "ଏହି ସତୀ ଜନନୀ ଏକ ରକ୍ଷକ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ।" ଋଷିପୁତ୍ରମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବଳମିକି ଋଷି ତାଙ୍କ ମନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝି, ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କରି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ । ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ । ବଳମିକି ଋଷି, ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଅଳ୍ପ ଦୂର ଚଲିଲେ । ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ନେଇ, ଋଷି ଜହ୍ନବୀ ନଦୀ କୂଳକୁ ଗଲେ ଏବଂ ରାଘବଙ୍କ ସ୍ନେହାଶ୍ରୟ ସୀତାଙ୍କୁ ନିର୍ବଳ ଦେଖିଲେ । ବଳମିକି ଋଷି, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଭାରିତ ଦେଖି, ସ୍ନେହ ଭରା ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଵଳ ତେଜରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ । "ତୁମେ ଦଶରଥଙ୍କ ବହୁନା, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ, ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା; ଆପଣକୁ ସ୍ୱାଗତ, ଓ ଭକ୍ତିନୀ ।" "ତୁମେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହି, ତୁମେ କିଏ ଜାଣିପାରିଛି; ଏବଂ ତୁମେ ଆସିବାର ସମସ୍ତ କାରଣ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅନୁଭୂତି ହୋଇଛି ।" "ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୀତା, ତୁମର କଥା ମୋତେ ଏକାନ୍ତ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଜଣା; ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ଘଟଣା ମୋତେ ଜଣା ।" "ଓ ସୀତା, ମୁଁ ତୁମେ ଅପରାଧ ହୀନ ଅଟୁଟ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିପାରିଛି; ଅବିନୟ ଭାବରେ ରହ, ଏବଂ ଏବେ ମୋ ସହ ରହ ।" "ମୋ ଅଶ୍ରମ ନିକଟରେ ତ୍ୟାଗରେ ନିରତ ଅସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ତୁମକୁ ଗୋମାନେ ଛେନ୍ଦାକୁ ଯେପରି ଚାଲିବେ, ସେପରି ସେମାନେ ତୁମକୁ ସଦା ଦେଖିବେ ।" "ଏହି ଆଦର ଦାନ ଗ୍ରହଣ କର, ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ଏବଂ ତୁମେ ଜନକର ଗୃହକୁ ଫେରିବାବେଳେ, ଦୁଃଖ ତୁମେ ଛୁଆ ନାହିଁ ।" ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୀତା ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ ।" ଋଷି ଚାଲିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ପଛରେ ଚାଲିଲେ । ଋଷି ବଳମିକି ସୀତାଙ୍କ ସହ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତ୍ୟାଗନିରତ ଅସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଆସି, "ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଏତେ ଦିନ ପରେ ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି; ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛୁ—ଆପଣ କହନ୍ତୁ, ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?" ବଳମିକି କହିଲେ, "ଏହି ସୀତା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।" "ସେ ଦଶରଥଙ୍କ ବହୁନା, ଜନକଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା କନ୍ୟା, ଅପରାଧ ହୀନ, ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ; ଏବଂ ସମ୍ବିଧାନ ସହ ସେ ମୋତେ ସଦା ରକ୍ଷିତ ହେବେ ।" "ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ନେହରେ ଦେଖ; ଏବଂ ମୋ ଶବ୍ଦକୁ ମାନି, ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦିଅ ।" ପୁନିପୁନି ବଳମିକି ଋଷି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଆସିବା ସହ, ଅଶ୍ରମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ । ଏଠିରେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉନଞ୍ଚାଳିଶ ଶର୍ଗର ଶେଷ । ମିଥିଳାର ସୀତାକୁ ଅଶ୍ରମକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁ ହୋଇଗଲା । ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରଥଚାଳକ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଓ ରଥଚାଳକ, ଦେଖ, ଏହି ଦୁଃଖ କିପରି ରାମଙ୍କୁ ଆସିଛି, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ।" "ଏହା ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ ଦୁଃଖ ଅଧିକ? ନିର୍ମଳ ଜନକକନ୍ୟା ପତ୍ନୀକୁ ତ୍ୟାଗିବା ପରି ।" "ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ରାଘବଙ୍କ ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟ; ଭାଗ୍ୟ, ଓ ରଥଚାଳକ, ଏକ ଦୁଃଖ ପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ।" "ଏତେ ପ୍ରବଳ ରାଘବ, କ୍ରୋଧରେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ ମିଶି ମାରିପାରିବେ, ତଥାପି ଭାଗ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି ।" "ପୂର୍ବେ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରାମ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚଉଦିଅ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ ।" ଏଠିରେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶ ଶର୍ଗର ଆରମ୍ଭ ।