ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶୋକାକୁଳ ସୀତା କହିଲେ, "ସୌମିତ୍ରି, ତୁମକୁ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ସେପରି କର। ମୋତେ, ଏହି ଦୁଃଖର ଭାର ଉଠାଇଥିବା ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବା ତୁମ ଦାୟିତ୍ୱ, ଏବଂ ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।" ସୀତା ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି, ମାନ୍ୟ ମାତୃସମାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ମଣ୍ଡିଆ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶୁଭକାମନା ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ମଣ୍ଡିଆ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ପ୍ରଣାମ ଓ କଥା ପହଞ୍ଚାଇଦେ। ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ସୀତା କେତେ ଶୁଦ୍ଧ, ସେ କେତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ସଦା ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।" "ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ଏହା ଲୋକମାନେ ଅପମାନ ବୋଲି ଭାବିବେ। ଯେଉଁ ନିନ୍ଦା କଥା ଆସିପାରେ, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତୁମେ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ।" ସୀତା ଆହୁରି କହିଲେ, "ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦେ, ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଯେପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ସେପରି ଭାଇମାନେ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ସହିତ କରନ୍ତୁ। ଏହା ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଏହାରେ ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ରହିଛି।" "ପ୍ରଜାମାନେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଲାଭ ପାଇପାରନ୍ତି, ମୁଁ ମୋର ଦେହ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ। ଯେପରି ପ୍ରଜାଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଭୟ, ସେପରି ପତି ନାରୀ ପାଇଁ ଦେବୀ, ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁ ଅଟୁଟ। ଏହିଠାରୁ, ଜୀବନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ, ନାରୀ ପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସାରକଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଦେ। ଏବେ ମୋର ଶୌଚକାଳ ଶେଷ, ତୁମେ ଯାଅ।" ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଭରା କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ସେ ମାଥା ନମାଇ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁଲେ, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଜୋରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଏବଂ କିଛି ଚିନ୍ତା କରି ଅନ୍ତେ କହିଲେ, "ମହିଳେ, ମୋତେ କ'ଣ କହିବେ? ମୁଁ କେବେ ତୁମର ଏହି ରୂପ, ତୁମର ପାଦ ଦେଖିନଥିଲି, ଏବେ କିପରି ଦେଖିବି, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଏକା ଅଟକିଛ, ରାମ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି?" ଏହିପରି କହି, ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଲ ଉପରେ ବସିଲେ ଏବଂ ନାଉକାଚାଳକଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଚଲିବାକୁ କହିଲେ। ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଉତ୍ତର କୂଳକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ବାରମ୍ବାର ପଛକୁ ଦେଖି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦୂର ତୀରେ ଏକା ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚିରଯାତ୍ରା ଦେଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସୀତା ଦୂରରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଓ ରଥକୁ ଚାଲିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ବାରମ୍ବାର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି, ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ଆକୁଳ ହେଲେ। ସେ ଦୁଃଖର ଭାରରେ ଦବିଗଲେ, ଯଶସ୍ୱିନୀ ଓ ପତିନିଷ୍ଠା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅନାଥ ଭାବେ ନିଜକୁ ଦେଖିଲେ। ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର ଅବାକ୍ ଦାନ୍ତିକୁ ମୟୂରୀର ନାଦ ପରି ଚାଲିଗଲା। ଏହିପରି ଭାବରେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠାଉଁଚଳିଶ ଶ୍ଲୋକ ଶେଷ ହେଲା। ସୀତାଙ୍କୁ ଏପରି କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ଋଷିମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୃତ ଚାଲି ବଳ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ତାଙ୍କର କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ବିବରଣା କଲେ। "ଭଗବନ୍ତ, ଏପରି ଜନନୀକୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲୁ। ବଡ଼ ଅତ୍ମାଙ୍କର ଜନନୀ, ମୁହଁ ବିକୃତ, ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ପରି। ଭଗବନ୍ତ, ଆସନ୍ତୁ ଦେଖନ୍ତୁ—ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ ନଦୀକୂଳରେ ଅକାଳରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଛନ୍ତି।" "ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛୁ, ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରୁଛନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଏକା ଅନାଥ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ଆମେ ଭାବୁଛୁନାହିଁ ସେ ମାନବୀ, ତେଣୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କରନ୍ତୁ। ସେ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" "ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ ଏକ ରକ୍ଷକ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଭଗବନ୍ତ, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।" ଏପରି ଶୁଣି, ତପୋବଳ ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ବଳ୍ମୀକି ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ତାଙ୍କ ପଛପଛ ଚାଲିଲେ। ବଳ୍ମୀକି ଜଳ ନେଇ, ଜହ୍ନବୀ ତୀରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅନାଥ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳ୍ମୀକି, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ମାନ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଦଶରଥଙ୍କ ଝିଅ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଓ ଜନକ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ସ୍ୱାଗତ ମାଁ।" "ତୁମେ ଆସୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିଛି, ତୁମ ଆସିବାର ସମସ୍ତ କାରଣ ମୋ ହୃଦୟରେ ପ୍ରକାଶିତ। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମ ଜୀବନ ଗାଥା ମୋତେ ଜଣା; ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଘଟଣା ମୋତେ ଅବଗତ। ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ନିର୍ମଳ। ଭୟ ଛାଡ଼, ଏଠାରେ ମୋ ସହିତ ରୁହ।" "ମୋ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ତପସ୍ୱିନୀ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଗାଈଁମାନେ ଝିଅକୁ ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ସଦା ଯତ୍ନ ଦେଖିବେ। ଏହି ଆଦର ସ୍ୱୀକାର କର, ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼। ଯେବେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବ, ଦୁଃଖକୁ ଚିତ୍ତରେ ଧରିବ ନାହିଁ।" ଋଷିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ସୀତା ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ।" ଋଷି ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସୀତା ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି ତାଙ୍କ ପଛପଛ ଚାଲିଲେ। ବଳ୍ମୀକିଙ୍କୁ ସୀତା ସହ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତପସ୍ୱିନୀ ନାରୀମାନେ ଆଗକୁ ଆସି, ଉତ୍ସାହରେ କହିଲେ, "ସ୍ୱାଗତ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବହୁଦିନ ପରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ—କହନ୍ତୁ, କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଳ୍ମୀକି କହିଲେ, "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସୀତା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ଏଠିକୁ ଆସିଛନ୍ତି।