ଅର୍ଜୁନ ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସରଣ କରି ମୃତ୍ୟୁ ଘଟାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ନିର୍ମମ ଓ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ହତ୍ୟା ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ସେ କ୍ରୋଧରେ ପୁନିପୁନି କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କରି, ମୁଁ ସେହି ଧରାକୁ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲି, ରାମ, ଧର୍ମକର୍ମର ଫଳସ୍ୱରୂପ। ଏହି ଦାନ ଦେଇ, ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଧନୁର୍ଭଙ୍ଗର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଆସିଲି। ଏଭଳି ଭାବେ, ରାମ, ଏହି ମହାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ହାତରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଧାରଣ କର। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟରେ ବିଜୟୀ ବାଣ ଲଗା; ଯଦି ତୁମେ ସମର୍ଥ ହେଉଛ, ରଘୁବଂଶୀ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଏହିଭଳି ଅତି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ପରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବନ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରଥମେ ପିତାଙ୍କୁ ଏବଂ ପରେ ରାମଙ୍କୁ କହୁଛନ୍ତି। “ଭାର୍ଗବ, ଆପଣ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣିଛି; ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛୁ, କାରଣ ଆପଣ ପିତୃ ଋଣ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆପଣ ମୋତେ ଅସମର୍ଥ, ଶୌର୍ୟହୀନ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବୁଛନ୍ତି; ଆଜି ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖନ୍ତୁ।” ଏଭଳି କହି, ରାଘବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ନେଇଲେ। ରାମ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତଣି, ବାଣକୁ ସଜାଇଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପ୍ରଣାମର ଯୋଗ୍ୟ, ଯେପରିକି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁଦାୟକ ବାଣ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଏହି ପଥକୁ ବା ବନ୍ଧିବି, କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ଜଗତଗୁଡ଼ିକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରିଦେବି—ଏହି ମୋର ସଙ୍କଳ୍ପ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ବାଣ କ୍ଷଣେ ମଧ୍ୟ ବ୍ଯର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ; ଏହା ଶକ୍ତିର ଅହଂକାରକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରେ।” ଏଠିରେ, ରାମଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷିମଣି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ ସଂଗ୍ରହ ହୋଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିର୍ଜନ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା, ରାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ତେଜରେ ଅପୃଥକ୍ତ ହୋଇ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, “ପୂର୍ବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି; କଶ୍ୟପ ମୋତେ ନିଜ ଦେଶରେ ବାସ କରିବାକୁ ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ମୁଁ ଏହି ଭୂମିରେ ରାତିରେ ବାସ କରେ ନାହିଁ; ଏହି ଦିନରୁ ମୁଁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଶବ୍ଦ ପାଳନ କରୁଛି। ବୀର, ମୋର ଏହି ପଥକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମୁଁ ମନର ତୀବ୍ରତା ସହିତ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯିବି। ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ୍ୟ ଜଗତଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକୃତ କରିଛି; ତୁମେ ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିନଶ୍ୱନ୍ନ କର, ଯାହାଫଳରେ ବିନାଶ କାଳ ଆସିବ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଅମର ମଧୁସୂଦନ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ବୋଲି ଜାଣେ; ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଛୁଇଁଥିବା ତୁମ ସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ କୁଶଳ ହେଉ, ଶତ୍ରୁଦଳନ। ଏଠାରେ ଏତେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମଣିମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ସମାନ କୌଣସି ଯୋଦ୍ଧା ନାହିଁ। ଏହି ଘଟଣା ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାର କାରଣ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନାୟକ। ରାମ, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଧାରଣ କରିଥିବା ତୁମେ, ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣ ଛାଡ଼; ଏହା ଛାଡ଼ିଲେ, ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯିବି।” ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ କହିବା ପରେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ଜଗତ ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ବିନଶ୍ୱନ୍ନ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମଣିମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରୀ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ସମ୍ମାନ କଲେ, ପରିକ୍ରମା କରି, ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଚଲିଗଲେ। ଏଠିରେ ସତ୍ତରିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ ଚଲିଯିବା ପରେ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ଏକ ମହାନ ଯଶସ୍ୱୀ, ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଅପରିମିତ ବରୁଣଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କଲେ। ଏପରି ମୁଁ ବସିଷ୍ଠମୁଖ୍ୟ ଋଷିମାନେକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, “ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ଚଲିଗଲେ; ଏବେ ଚାରି ଦଳୀ ସେନା ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଉ।” ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାଘବକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ରାମ ଚଲିଯିବାର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ମନେ କଲେ, ଯେପରି ନିଜେ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେନାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ରାଜା ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ନଗରକୁ ଯାଇଲେ, ଯାହା ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ଢୋଳ ଓ ବାଜାର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜାଇଥିଲା। ରାଜପଥ ଜଳଛିଟା ଦେଇ ଶୋଭାମୟ ଥିଲା, ଫୁଲ ରାଶିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସୁଭଗ ହସ୍ତରେ ବାସିନ୍ଦାମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରରେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ରାଜା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନାଗରିକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନସମୂହ ଦୂରରୁ ସ୍ୱାଗତ କରୁଥିଲେ। ପୁଅମାନେ ଓ ମହାନ ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହ ଏଇ ଯଶସ୍ୱୀ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରିୟ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ ପରି ଶୋଭାମୟ ଥିଲା।