ବିସାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତା ମାଆ ନିଜ ମନରେ ଅନେକ ଭାବ ନେଇ, ପାପ ନାଶିନୀ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଅଧା ଦିନ ଚାଲିବା ପରେ, ସେ ଭାଗୀରଥୀ ଜଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ହୃଦୟ ଭାରି ହୋଇଗଲା, ଦୁଃଖ ଭରା ଆଖିରେ ସେ କନ୍ଦି ପକାଇଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏପରି ବିଷଣ୍ଣ ଦେଖି, ଧର୍ମରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବାଣୀରେ କହିଲେ, “ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି କନ୍ଦୁଛ? ମୁଁ ଯେଉଁ ଜହ୍ନବୀ ତଟକୁ ବହୁ ଦିନ ଧରି ଆଶା କରୁଥିଲି, ଏହି ଆନନ୍ଦ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦୁଃଖୀ କରୁଛ? ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସଦା ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ରହ, ଦୁଇ ରାତି ତାଙ୍କଠାରୁ ଦୂର ରହିଲେ ଏପରି ଦୁଃଖ କାହିଁକି? ରାମ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ତଥାପି ମୁଁ ଏପରି ଦୁଃଖ କରୁନି। ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଦେଖାଅନି। ମୋତେ ଗଙ୍ଗା ପାର କରାଅ, ମୁଁ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ମୋ ଅଳଙ୍କାର ଓ ବାଲା ଦେବି। ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଏଠି ଏକ ରାତି ରହି, ଆମେ ପୁନି ସେହି ସହରକୁ ଫେରିଯିବା। ମୋ ମନ ଦୃତ ହେଉଛି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ—ଯାହାଙ୍କ ଆଖି ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି, ଛାତି ସିଂହର ଭଳି, କଟି ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ସାର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦ ଦାତା।” ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ମୁଛି, ଡ଼ାକିଲେ ନୌକା ଚାଳକମାନେକୁ। ସେମାନେ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, “ନୌକା ପ୍ରସ୍ତୁତ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ପାର ହେବାକୁ ମନସ୍କାମୀ ହୋଇ, ନୌକାରେ ବସି, ସାବଧାନରେ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ପାର କରାଇଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଛଉଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ତା’ପରେ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନିଷାଦଙ୍କ ବଡ଼ ନୌକାରେ ପ୍ରଥମେ ମୈଥିଳୀ ସୀତାକୁ ବସାଇ ନିଜେ ବସିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟଥିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ରଥ ଏଠି ରହୁନ୍ତୁ,” ଏବଂ ନୌକା ଚାଳକକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ଚାଲ।" ଭାଗୀରଥୀ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଯୋଡ଼ି, କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁରେ ଆଟକି, ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ହୃଦୟରେ ଭୟଙ୍କର ବେଦନା ଆସିଛି, କାରଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଲୋକବାଣୀ ଶୁଣି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ବା ତାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଭଲ; ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଯାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକ ନିନ୍ଦା କରେ, ମୋତେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମହିଳେ, କୃପା କରି, ମୋତେ ପାପ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରୁଥିବା ଦେଖି, ସୀତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ, କହିଲେ, “ଏହି କ’ଣ ଘଟୁଛି? ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି, ଏଠିକି ସତ୍ୟ କହ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ତୁମେ ନିଜେ ନୁହଁ, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ନାହିଁ। ରାଜାଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖୀ ହେଲା। ଏହା ସତ୍ୟ କ’ଅ, ମୁଁ ଆଦେଶ ଦେଉଛି।” ବୈଦେହୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ନିମ୍ନମୁଖ ଓ ଅଶ୍ରୁବିହ୍ୱଳ କଣ୍ଠରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଓ ସହର ଓ ଦେଶ ଜୁଡ଼ି, ତୁମ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ନିନ୍ଦା ଶୁଣି, ରାମ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଯାଇଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ରାଜାଙ୍କ ମନର ଗୋପନ କ୍ରୋଧ ଓ ଆଦେଶ କହିପାରିବି ନାହିଁ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ରାଜା ଲୋକନିନ୍ଦା ଭୟରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖ ମାନିବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠି ଆଶ୍ରମ ତଟରେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ତୁମ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ। ଏଠି ଜହ୍ନବୀ କୂଳରେ ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଅଛି; ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାର୍ଷି ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ। ତାଙ୍କ ଚରଣ ଶେଷ ଶରଣ ନେଇ, ଉପବାସ ଓ ଏକାଗ୍ରତାରେ ରୁହ। ପତିଦେବ ରାମଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କର, ଏହିପରି କଲେ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ହେବ।” ଏହିପରି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତଚିଆଲିଶିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଠୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଅତିଶୟ ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଅଚେତନ ହେଇ ଲୁହେଁ ଭରା ଆଖିରେ ଶୋଇ ରହିଲେ। ପରେ ଦୁଃଖଭରା କଣ୍ଠରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଦେହଟିକୁ ବିଧାତା ଦୁଃଖ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ଆଜି ମୁଁ ଦୁଃଖର ମୂର୍ତ୍ତି ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛି। କ’ଣ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ କିଛି ପାପ କରିଥିଲି, କିମ୍ବା କିଏ ତାଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରୁ ମୁଁ ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଓ ପତିନିଷ୍ଠା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲି? ଏକଥା ସଉମିତ୍ରି, ଏକଦା ମୁଁ ଆଶ୍ରମରେ ରାମଙ୍କ ପାଦାନୁଗତିରେ କଷ୍ଟ ସହି ରହିଥିଲି, ଏବେ କିପରି ଏକାକି ଏଠି ରହିପାରିବି? ମୋ ଦୁଃଖ କାହାକୁ କହିବି? ମୁଁ କ’ଣ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହିବି, କିମ୍ବା କ’ଣ ମୋର ମୂଲ୍ୟବାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇପାରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ ବିନା ରଘୁନାଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛି? ସଉମିତ୍ରି, ମୁଁ ଏହି ଜହ୍ନବୀରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ତେବେ ମୋ ପତିଙ୍କ ରାଜବଂଶ ଅପମାନିତ ହେବ।” ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ ମଧ୍ୟରେ, ମହାପତିବ୍ରତା ସୀତା ମାଆ ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ।