ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଅଧିକ ଓ କେଉଁଠି ଦୁର୍ବଳତା, ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଇ ମହାଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଉତ୍କଟ ସଂଘର୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ଦେବତା, ଋଷିମୁନି ଓ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକଠି ହେଲେ। ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁହେଁ ପ୍ରତିଦ୍ବନ୍ଦ୍ୱୀ ହୋଇ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶିବଧନୁଷ୍ୟ ଆଣାଯାଇଲା। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବ ଯେତେବେଳେ ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣିଲେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଘୋଷ ହେଲା ଓ ଦେବତା, ଋଷି, ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକଠି ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଗଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ଶିବଧନୁଷ୍ୟ ତାଣାଯିବା ଦେଖି, ଦୁହେଁ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଦେବତା ଓ ଋଷିମୁନିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର ମନେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲା। ସେ ଏହି ଶିବଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତାହାର ତୀରମାନେ ବିଦେହ ରାଜା ଦେବରାତଙ୍କୁ ଦେଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜୟୀ ଭାବରେ ରହିଲା। ଏହି ବିଷ୍ଣୁଧନୁଷ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଋଚୀକ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦେଲେ, ତାହାଠାରୁ ଋଚୀକ ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ କର୍ମଶୀଳ ପୁଅକୁ ଦେଲେ। ଏହିପରି ମୋ ପିତା ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତା ତପୋବଳରେ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅନ୍ୟାୟ ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଶୁଣି, ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ପୁନିପୁନି ବିନାଶ କଲି। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ବିଜୟ କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମୁଁ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କଲି, ଯାହା ଧର୍ମର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଥିଲା। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଦାନ କରି, ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ଘଟଣା ଶୁଣି, ତ୍ୱରିତ ଏଠାକୁ ଆସିଲି। ଏଭଳି ରାମ, ଏହି ବିଷ୍ଣୁଧନୁଷ୍ୟ ପିତା-ପୁତ୍ର ମାନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଆସିଛି। ଯୋଦ୍ଧାର ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଉଠା। ଏହି ବିଜୟୀ ତୀରକୁ ଧନୁଷ୍ୟରେ ସଜା, ଯଦି ତୁମେ ସମର୍ଥ ହେଉଛ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବି। ଏଠାରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଛଉଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ନମ୍ରତା ସହିତ ପିତାଙ୍କୁ ଓ ପୁନି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଭାର୍ଗବ, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିଛି। ଆମେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଅଛୁ, କାରଣ ତୁମେ ପିତୃରିଣ ସମାଧାନ କରିଛ।" "ତୁମେ ମୋତେ ଶକ୍ତିହୀନ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ଭାବରେ ଦେଖୁଛ। ଆଜି ମୋର ବଳ ଦେଖ।" ଏମିତି କହି ରାଘବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତୀର ନେଲେ। ରାମ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତଣାଇ, ତୀର ସଜାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ— "ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପୂଜ୍ୟ, ଯେପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର। ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁକାରୀ ତୀର ଛାଡିପାରିବି ନାହିଁ।" "ମୁଁ ତୁମର ଏହି ପଥ ବିନାଶ କରିବି କିମ୍ବା ତୁମ ତପୋବଳରେ ଅର୍ଜିତ ଲୋକଗୁଡିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି—ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚୟ।" "ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁତୀର କ୍ଷୟ ନାହିଁ; ଏହା ବଳର ଅହଂକାର କୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ।" ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ, ଦେବତା, ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗମାନେ ଏକଠି ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ନିର୍ମଳ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ ଭରି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ରାମଙ୍କ ତେଜରେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଲେ— "ପୂର୍ବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲି। ସେ ମୋତେ ନିଜ ଭୂମିରେ ରାତିରେ ବସିବାକୁ ନିଷେଧ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଏପରି କରୁଛି। ରାଘବ, ମୋର ପଥ ବିନାଶ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଚିନ୍ତା ବେଗରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯିବି।" "ମୁଁ ତପୋବଳରେ ଅର୍ଜିତ ଅପୂର୍ବ ଲୋକଗୁଡିକୁ ତୁମେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ କର; ଯାହାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ ନ ଆସି। ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ଅମର ମଧୁସୂଦନ, ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶରେ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।" "ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ତୁମର ଅଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାରେ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି। ମୋ ପାଇଁ ଏହା କୌଣସି ଲଜ୍ଜାର କଥା ନୁହେଁ—ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ ଅଟୁଟ ସଂକଳ୍ପ ଧାରଣ କର। ଏହି ଅପୂର୍ବ ତୀର ଛାଡ, ତାପରେ ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯିବି।" ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ କହିବା ପରେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତୀର ଛାଡିଲେ। ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ଅର୍ଜିତ ଲୋକଗୁଡିକୁ ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ବିନାଶ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ତ୍ୱରିତ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଶୁଭ୍ର ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଋଷିମୁନିମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟଧାରୀ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ସମ୍ମାନ କଲେ, ପରିକ୍ରମା କଲେ ଓ ନିଜ ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ବାଲକାଣ୍ଡର ସତତରିଅଠିଏଁ ସର୍ଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।