ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିର ତୁଳନା କିପରି? ଦେବତାମାନେ ଯାହା ଚାହୁଁଥିଲେ ତାହା ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଦୁଇ ମହାଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଇଁଜଣ ଏକାପର ଜୟ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତ୍ରିନୟନ ମହାଦେବ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା ସହିତ ରୁକିଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଦିବ୍ୟ ଜନମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ବିନୟ ପରେ ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା ଶାନ୍ତି କରି ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ବେକାର ହୋଇଗଲା। ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କଲେ, ଯଦିଓ ରୁଦ୍ର, ମହତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜୋମୟ, ଏହାକୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ଦେବରାତ ରାଜାଙ୍କୁ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତାହାର ଶର ଦେଇଦେଲେ; ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ, ରାମ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରୁଥିବା ଧନୁଷ୍ୟ। ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଋଚୀକ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଏହା ଦେଲେ। ମୋର ପିତା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ମହାତ୍ମା ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ତପୋବଳରେ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସରି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ହତ୍ୟା କଲେ; ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଶୁଣି ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୁନିପୁନି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ବିନାଶ କଲି। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଜିତି, ତାହାକୁ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କଲି, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ଧର୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଫଳରେ। ଦାନ କରି, ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କଲି; କିନ୍ତୁ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ଘଟଣା ଶୁଣି ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସିଲି। ଏହିପରି ଭାବେ, ରାମ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ମହାଧନୁଷ୍ୟ ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ହାତରେ ଆସିଛି; ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧର୍ମ ସମ୍ମାନ କରି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଧର। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟରେ ବିଜୟୀ ଶର ସଜାଅ; ଯଦି ତୁମେ ସମର୍ଥ ହେଉଛ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଓ ପୁନି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ଆମେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛୁ, କାରଣ ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଋଣ ପୂରଣ କରିଛ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅଶକ୍ତ, ଅବୀର୍ୟ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବୁଛ; ଆଜି ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖ।” ଏହିପରି କହି, ରାଘବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତାହାର ଶର ନେଇଲେ। ରାମ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତଣି ଶର ସଜାଇଲେ, ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ମୋର ପୂଜ୍ୟ, ଯେପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଜୀବନ ହରଣ କରୁଥିବା ଶର ତୁମେ ଉପରେ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମର ଏହି ପଥ ବିନାଶ କରିଦେବି କିମ୍ବା ତୁମେ ତପୋବଳରେ ଜିତିଥିବା ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି—ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚୟ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶର କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହା ଶକ୍ତିର ଅହଂକାରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ।” ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖିବାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ ଏଠାରେ ଏକଠା ହେଲେ। ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ନିର୍ଜନ୍ତୁ ହୋଇଗଲା, ରାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାମଙ୍କ ତେଜରେ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ଭାବେ କହିଲେ—“ପୂର୍ବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି; ସେ ମୋତେ କହିଥିଲେ ଯେ, ତୁମେ ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ମୁଁ ରାତିରେ ପୃଥିବୀରେ ବାସ କରେ ନାହିଁ; ଏହି ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଁ ମନେ ରଖିଛି। “ହେ ରାଘବ, ମୋର ଏହି ପଥ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ମନର ତୀବ୍ରତା ସହିତ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯିବି। ମୁଁ ତପୋବଳରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଜିତିଛି; ତୁମେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶର ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କର, ଯେଉଁପରି ଦୁଃଖର ସମୟ ନ ଆସୁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧୁ ନାଶକ, ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ ବୋଲି ଜାଣେ; ଏହି ଧନୁଷ୍ୟର ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ତୁମର କଲ୍ୟାଣ ହେଉ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ତୁମ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କ୍ରିୟା ଦେଖିବାକୁ ଏଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ମୋର କୌଣସି ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ। ଏବେ, ହେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରାମ, ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶର ଛାଡ଼; ଏହା ପରେ ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯିବି।” ଏପରି ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର କହିବା ପରେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଏହି ମହାଶର ଛାଡ଼ିଲେ। ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ତପୋବଳରେ ଜିତିଥିବା ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ରାମ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ, ତେଣୁ ସେ ତୁରନ୍ତ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହା ପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗ ପ୍ରଭାସିତ ହେଲା; ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟଧାରୀ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମ ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ପରିକ୍ରମା କରି ନିଜ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।