ଏକ ଶୁଭ୍ର ଦିନରେ ରାମଙ୍କ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନ ପ୍ରକୃତିର ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭାରେ ମାନ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ଦାତ୍ୟୂହ, ପରିବା, ହଂସ, ଶାରସ ମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଡାକୁଥିଲେ; ଉଦ୍ୟାନର କୂଳ ଦେଖିଲେ ଫୁଲ ଲଗା ଗଛର ଶୋଭା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ଏଉଁ ଅରଣ୍ୟ ଭୂମିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପ୍ରକାର ପ୍ରାଚୀର, ପାଥର ରାମ୍ପାର୍ଟ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଚଟାଣ ତଳ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା, ଯାହା କ୍ୟାଟସ୍-ଆଇ ରତ୍ନ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଉଦ୍ୟାନ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁଳସୀ ମଣ୍ଡପ ଓ ଫୁଲ ଲଗା ଗଛର ଗଛମାଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଭୂମି ଉପରେ ଗଛରୁ ପଡିଥିବା ଫୁଲ ରେ ଆଛାଦିତ ହୋଇଥିଲା। ପଥର ତଳ ଫୁଲର ଚିହ୍ନରେ ମଣିମାଳା ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ରାମଙ୍କ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ନିବାସ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନନ୍ଦନ ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ ଲାଗୁଥିଲା। ରାମ ଏହି ଫୁଲର ଶୋଭାରେ ଭରିଥିବା ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଶୋଭାମୟ ଆସନ ଓ ଲତା ମଣ୍ଡପ ଥିଲା। ଏଉଁ ଉଦ୍ୟାନର ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଆସନ ଉପରେ, ଯାହା ଫୁଲ ର ଅଂକୁର ଓ କୁଶ ଘାସରେ ସଜିଥିଲା, ରାମ ବସିଥିଲେ। ତାପରେ, ରାମ ସୀତାଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଶୁଦ୍ଧ ମଧୁ ମଦ ପାନ କରାଇଲେ, ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ର ଶାଚୀଙ୍କୁ ମଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେବକମାନେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ଭଲ ମାଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଆଣିଦେଲେ। ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଦକ୍ଷ, ଅତି ଶୋଭାମୟ ଯୁବତୀମାନେ ମଦର ଝରଣା ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ଆଗରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଚିତ୍ତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ରାମ, ଆନନ୍ଦ ଦେବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନ୍ୟାୟପର, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ସୀତା ସହିତ ବସିଥିବା ରାମ ଏପରି ଶୋଭାମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ବସିଷ୍ଠ ଅରୁଣ୍ଡତୀ ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏପରି ରାମ ଦିନ ପରେ ଦିନ ଦେବତା ସମାନ ଆନନ୍ଦରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ସୀତା ଓ ରାଘବା ଏକାଠି ଦିନ କାଟିଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ଶୀତ ଋତୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ଚାଲିଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଉଁଥିଲେ, ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାଠି ରହି ଶୀତ ଋତୁ ଶେଷ ହେଲା। ରାମ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ, ତାପରେ ଅନ୍ୟାଧି ଅଧି ଦିନ ରାଜମହଳର ଅନ୍ତର୍ଗୃହରେ କାଟିଥିଲେ। ସୀତା ସକାଳ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଶ୍ବାଶୁ ମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଶାଚୀ ଶତାକ୍ଷୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଗୁଣ ଦେଖି ରାଘବା ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି 'ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ!' ବୋଲି କହିଥିଲେ। ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ଶୋଭାର ମହିଳା, କହିଲେ: 'ଓ ବୈଦେହୀ, ଆମ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ହେବାର ସମୟ ଆସିଛି। ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ? ତୁମେ କଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?' ସୀତା ହସିରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଓ ରାଘବା, ମୁଁ ତପସ୍ଵୀମାନେ ରହୁଥିବା ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଦୃଢ଼ ତପସ୍ଵୀମାନେର ପାଦ ପାଖରେ ରହିବାକୁ। ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା ଏହି ଯେ, ମୁଁ ଏକ ରାତି ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ତପସ୍ଵୀ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିପାରିବି।' ରାମ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ସହଜରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ, ସ୍ୱୀକାର କରିଲେ: 'ଏହିପରି ହେବ। ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ବୈଦେହୀ; କାଲି ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯିବା।' ଏପରି ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ, ଜନକନନ୍ଦନୀ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ସାଙ୍ଗମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଗୃହକୁ ଯାଇଲେ। ଏହିପରି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ଚିଃସର୍ଗ ଅନ୍ତ ହେଲା, ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମାୟଣର ଏହି ଚାଳିଶିଁ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ, ରାମ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ, ଚତୁର୍ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ କଥାରେ ଦକ୍ଷ ହସ୍ୟପର କଥାକୁ କହୁଥିଲେ। ବିଜୟ, ମଧୁମତ୍ତ, କଶ୍ୟପ, ମଙ୍ଗଳ, କୁଟ, ସୁରଜ, କଳିୟ, ଭଦ୍ର, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ସୁମଗଧ ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଘବାଙ୍କୁ ଅନେକ ମଜାଦାର କଥା କହୁଥିଲେ। ଏକ ଏପରି କଥାକୁ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ଓ ଭଦ୍ର, ଏହି ନଗର ଓ ଜନପଦରେ କଣ କଥା ଚାଲିଛି?' କିଛି ଲୋକ ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, କିଛି ଲୋକ ସୀତା, ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; କିଛି ଶତୃଘ୍ନ, କିଛି କୈକେୟୀ, କିଛି ନିଜ ମାତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; ରାଜାମାନେ ପରାମର୍ଶ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି ଓ ଶାସନ ଚୟନ କରନ୍ତି। ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଭଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: 'ଓ ରାଜା, ନଗରବାସୀମାନେ ଶୁଭ କଥା କହୁଥିଲେ।' କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ବେଶି ଏହି ନଗରରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି ଆପଣ ଜିତିଥିବା କଥା ସମ୍ବାଦ ଚାଲିଛି, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଅନେକ ଥର କହାଯାଉଛି। ଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଖି, ରାଘବା କହିଲେ: 'ସବୁ କଥା ସତ୍ୟ ଭାବେ କହ, କିଛି ଚୁକିନ ଦେଉନାହିଁ।' ନଗରବାସୀମାନେ ଭଲ ବା ମନ୍ଦ କିଛି କହିଥିଲେ, ମୁଁ ଶୁଣିବି, ଭଲ କଥା କରିବି, ମନ୍ଦ କଥା ଏଡ଼ିବି।' ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଛାଡି ଖୋଲା ଭାବେ କହ, ଏହି ନଗର ଓ ଜନପଦରେ ଲୋକମାନେ କଣ କହୁଛନ୍ତି। ରାଘବାଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପରେ, ଭଦ୍ର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଓ ରାଜା, ନଗର ଚଉକ, ବଜାର, ରାସ୍ତା, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନରେ ଲୋକମାନେ କଣ ଭଲ ଓ କଣ ମନ୍ଦ କହୁଛନ୍ତି, ଶୁଣିବେ।' 'ରାମ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ବନାଇଥିଲେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କିଛି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିନଥିଲେ।' ଏହିପରି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମାୟଣର ଏହି ଅଂଶ ଏକ ଶୋଭାମୟ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଘଟଣାରେ ଏକାଠି ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସୃଷ୍ଟି ରୂପେ ଅନୁଭୂତି ଦେଉଛି।