ତାଳ ରଙ୍ଗର ବନରାଜିମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମଧୁ ପିଇବା, ସୁସ୍ୱାଦୁ ମାଂସ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ମାସ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ କଟାଇଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନରାଜିମାନେ ଏହାକୁ ମାନେ ଏକ କ୍ଷଣ ମାତ୍ର ଭାବିଲେ। ଏଠିରେ ରାମ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ବନରାଜି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଲୁମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶୀତ ଋତୁର ମାସ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ଖୁସିରେ ରାକ୍ଷସ, ବନରାଜି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିବାହିତ ହେଲା। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶୋଭାମୟ ନଗରୀ ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ କୃପା ଓ ଦୟା ଭୋଗ କରି, ସମସ୍ତେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉନତିସ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରେ ଯେତେବେଳେ ଭାଲୁ, ବନରାଜି ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଠାରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ, ଏବେ ତୁମେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ଅଜୟ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯାଅ; ଏବେ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର ହୋଇଛି, ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟର ପାଳନ କର। ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ୍ ଓ ନଳଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ଦେଖ, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସୁଷେଣ, ତୁମ ଶୂର ବଡ଼ବାପା, ତାରା, କୁମୁଦ ଓ ନୀଳଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ମାନ ଦିଅ। ଶତବଳି, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଗନ୍ଧମାଦନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ। ଶୂର ଋଷଭ ଓ ପ୍ରବଳ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଓ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ଦେଇଛନ୍ତି ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହ ଦେଖ। ସେମାନେ ପ୍ରତି କିଛି ଅପ୍ରିୟ କରିବା ନାହିଁ।” ଏପରି କହି ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାପରେ ସେ ସହନୁଭୂତିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଲଙ୍କାର ଶାସନ କର, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ତୁମକୁ ମାନିଛନ୍ତି। ରାଜା, କେବେ ଅଧର୍ମରେ ମନ ଦିଅନାହିଁ; ଜେ ରାଜା ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭୂମିର ଉପଭୋଗ କରେ। ଏବଂ ତୁମେ ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମୋତେ ସ୍ନେହରେ ସ୍ମରଣ କର, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଯାଅ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଭାଲୁ, ବନରାଜି ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି “ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ବୋଲି ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ତୁମର ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି ଓ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପରି। ଏପରି କହିବା ସମୟରେ ହନୁମାନ୍ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ହେ ରାଜନ୍, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନେହ ଏବେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଉପରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହୁ, ମୋର ଭକ୍ତି ଓ ଭାବ କେବେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଉନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଇ ଭୂମିରେ ରାମ କଥା ଚାଲିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଜୀବନ ଦେହରେ ରହିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଅପ୍ସରାମାନେ ପଢ଼ନ୍ତୁ, ମୁଁ ତାହା ଶୁଣି ମୋର ଆକାଂକ୍ଷା ଦୂର କରିବି, ଯେପରି ବାୟୁ ମେଘ ଦୂର କରେ।’” ହନୁମାନ୍ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ରାମ ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନରୁ ଉଠି, ସ୍ନେହରେ ହନୁମାନ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେବ, ହେ ବନରାଜିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ କଥା ଏହି ଭୂମିରେ ଚାଲିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଜୀବନ ରହିବ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବିଶ୍ୱ ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ କଥା ଚାଲିବ। ଏବଂ ପ୍ରତି ସେବା ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ଜୀବନ ଦେଇବି, କାରଣ ଉପକାର ଫେରାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷ ଉପକାର ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।” ଏହା ପରେ ରାଘବ ତାଙ୍କ ଗଳାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସମ ଜହ୍ନାର ମାଳା ଖୋଲି, ବେଦୁର୍ୟମଣିର ମାଳା ହନୁମାନଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଲେ। ଏହି ମହାମାଳା ଚେଷ୍ଟରେ ପିନ୍ଧି ହନୁମାନ୍ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକ ଛାଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରେୟସ୍କାମୀ କଥା ଶୁଣି ବନରାଜିମାନେ ଉଠି ରାମଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରି ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଯେଉଁଥିଲେ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଲଗା ହେବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ମନ ବିକଳ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କର ଉପକୃତି ଲାଗି ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ, ଯେପରି ଦେହ ଛାଡ଼ି ଆତ୍ମା ଗତି କରେ। ରାକ୍ଷସ, ଭାଲୁ ଓ ବନରାଜିମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ନିଜ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବିୟୋଗ ଜଳରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚାଳିଶିଏ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ ଭାଲୁ, ବନରାଜି ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଦାୟ ନେଇବା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ବିକେଳରେ ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଥିବାବେଳେ ଆକାଶରୁ ମଧୁର କଣ୍ଠ ଶୁଣିଲେ, “ମୃଦୁ ରାମ, ମୋତେ ଦୟାଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ। ମୁଁ ପୁଷ୍ପକ, କୁବେରଙ୍କ ନିବାସରୁ ଆସିଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ତୁମ ଆଦେଶ ଅନୁସରଣ କରି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲି, ଏବଂ ସେ ମୋତେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ କହିଲେ।” ଏପରି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶିଏ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷ ହେଲା।