ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅନେକ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଜପ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତେଁମାନେ ଏକ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ବିରାଟ୍ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ଏକାଠି ହୋଇ ଆପସରେ କହିଲେ: “ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟା ପ୍ରତି ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ପୁଣି ସେ ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇବେ କି?” କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନେ କହିଲେ: “ପୂର୍ବରୁ ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ପୁରା କରିଛନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବେ ପୁଣି ସେମାନେ ଉପରେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ ନାହିଁ ।” ଏପରି ଆଲୋଚନା କରି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ନିଜେ ଆହୁତି ନେଇ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: “ରାମ, ରାମ!” ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ— “ହେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ତୁମର ବିରତ୍ୱ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ତୁମେ ଯେ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଛ, ମୁଁ ସେଥିରେ ସବୁ କଥା ଶୁଣିଛି । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ମୁଁ ଏଉଁଠି ଆଉ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ ଆସିଛି । ଏହି ଜମଦଗ୍ନିୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତୁମେ ଏକ ତୀର ଲଗାଇ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ । ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତୀର ଲଗାଇ ପାର, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାରାକ୍ରମ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହେଁ ।” ଏହି ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଏବେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ଛାଡି ଏକ ମହା ତପସ୍ବୀ; ଆମ ପୁଅମାନେ ନିମନ୍ତେ ତୁମେ ରକ୍ଷା ଦିଅ । ତୁମେ ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମି, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲ । ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପୃଥିବୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରି ରହିଛ । ମହାର୍ଷି, ତୁମେ ଯଦି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଛ, ତେବେ ଯଦି ରାମ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ, ଆମେ ଅନ୍ୟେ କେହି ବଞ୍ଚିପାରିବୁ ନାହିଁ ।” ଦଶରଥ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରବଳ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ତାଙ୍କ କଥା ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: “ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରବଳ, ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ହସ୍ତକୃତ । ଏଠାରୁ ଗୋଟିଏ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ମାନେ ଅର୍ଥାତ୍ ଶିବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରିଛ, ଏହି ହେଉଛି ତ୍ରିପୁର ନାଶକ ଧନୁଷ୍ୟ । ଦ୍ୱିତୀୟ ଧନୁଷ୍ୟ, ଯାହା କେହି ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏହି ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷ୍ୟ, ରାମ, ଶତ୍ରୁପୁରୀ ଜୟକାରୀ । ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ରୁଦ୍ର ଧନୁଷ୍ୟ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ସେମାନେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିର ତୁଳନା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ; ପିତାମହ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ଦୁଇ ମହାନ୍ ଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ୟ ଭାବରେ ବିରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ଏହି ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା । ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଜୟ ଚାହିଁ, ଶିବଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣିଲେ । ଏବେ ମହାଦେବ, ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ବିରତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ଏବଂ ଦେବଗଣ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ବିକୃତ ହେଉଥିବା ଦେଖି । ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର ଏହା ଦେଖି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦେବରାତ ନାମକ ରାଜାକୁ ଦେଇଦେଲେ; ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷ୍ୟ, ରାମ, ଶତ୍ରୁ ଜୟକାରୀ । ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଋଚୀକ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ । ମୋ ବାପା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥି ତପୋବଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ମୋ ବାପା ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଅବିବେକଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କଲେ; ବାପାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ୟାତିତ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ମୁଁ କ୍ରୋଧେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ ପୁନଃପୁନ ନାଶ ଆଣିଥିଲି । ଏହିପରି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କରି, ମୁଁ ସେହି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲି । ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ଶୁଣି, ଶୀଘ୍ର ଏଠାରେ ଆସିଛି । ଏହିପରି, ରାମ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ମହାଧନୁଷ୍ୟ ପିତା-ପୁରୁଷଙ୍କ ହାତରେ ଆସିଛି; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ତୁମେ ଧାରଣ କର । ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ ତୀର ଏଠାରେ ଲଗାଅ; ଯଦି ସମର୍ଥ ହ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ।” ଏହି ଭାବରେ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ବାପାଙ୍କୁ ଏବଂ ପରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ଭାର୍ଗବ, ମୁଁ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିଛି; ଆମେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛୁ, କାରଣ ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଋଣ ପୂରଣ କରିଛ । କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅଶକ୍ତ, ଅପାରାକ୍ରମୀ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ରକ୍ଷାରେ ଅସମର୍ଥ ଭାବେ ଦେଖୁଛ; ଆଜି ମୋ ଶକ୍ତି ଦେଖ ।” ଏହିପରି କହି, ରାଘବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତୀର ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ତାହାରେ ତୀର ଲଗାଇଲେ; ଏବଂ କ୍ରୋଧେ, ରାମ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।