ଏକ ଦିନ, ଜଟାଧାରୀ, ଭୟାନକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କାନ୍ଧରେ କୁଅଁର ଦେଇ, ହାତରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଏବଂ ତୀର ନେଇ, ତିନି ତାଳି ମେଘମାଳା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ—ଏହି ଭାର୍ଗବ ରାମ, ଯେଉଁ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିପୁର ନାଶକ ରୂପକୁ ମନେ ପକାଏ। ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ପାଠରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏକଠା ହେଲେ। ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀ ମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ—"ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟାରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ପୁଣି ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତିକୁ ସମୂଳେ ନାଶ କରିଦେବେ କି?" କିନ୍ତୁ କେହି କହିଲେ—"ଏଠି ପୂର୍ବରୁ ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି; ସେ ପୁଣି ଏହି ଜାତିକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।" ଏଭଳି କହି, ତାପରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅର୍ପଣ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୂପଧାରୀ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ସୁମଧୁର କଥାରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ—"ରାମ, ରାମ!" ଏହି ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଏହାଁଠିଏ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଭାର୍ଗବ କହିଲେ, "ହେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ତୁମର ବିରାଟ୍ ପ୍ରତାପ ସମ୍ସାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତୁମେ ଯେ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ତାହାର କଥା ମୁଁ ସୂକ୍ଷ୍ମରେ ଶୁଣିଛି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ମୁଁ ଆଉ ଏକ ମଙ୍ଗଳମୟ ଧନୁଷ ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ଜମଦଗ୍ନିୟ ଧନୁଷ ଅତି ଭୟାନକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏହି ଧନୁଷକୁ ତୀର ସହିତ ମେଳାଇ ତୁମର ପ୍ରତାପ ଦେଖା। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧନୁଷକୁ ଚାଲାଇପାରିବ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରତାପ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ମୁଁହ କ୍ଷୀଣ କରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତିରେ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରିଛ; ମୋର ଏହି ଅପରାପ୍ରାୟ ପୁଅମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଛ; ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ମହାମୁନି, ଏବେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଛ; ଯଦି ରାମ ମାତ୍ର ହତ୍ୟା ହେବେ, ଆମେ କେହି ବଞ୍ଚି ପାରିବୁ ନାହିଁ।" ଦଶରଥ ଏପରି କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: "ଏଠି ଦୁଇଟି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି। ତାଳେ ଏକ ଧନୁଷ ଦେବତାମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲ, ଏହି ହେଉଛି ତ୍ରିପୁର ନାଶକ ଶିବ ଧନୁଷ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଧନୁଷ, ଅଜୟ୍ୟ, ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷ, ହେ ରାମ, ଶତ୍ରୁଦଳନ। ଏହି ଧନୁଷ ରୁଦ୍ର ଧନୁଷ ସମାନ; ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜଣାଇ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।" "ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିର ତୁଳନା କରିବା ପାଇଁ, ପିତାମହ ଦେବତାମାନେର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଇ ମହାନ୍ ଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଉଦ୍ଭବ କରାଇଲେ। ସେଠାରେ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଏକାପର ଜୟ ଚାହିଁ, ଶିବଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ। ତା'ପରେ ମହାଦେବ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗଜ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ଅଟକିଗଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଦେବଗଣ ଏକାଠି ହେଲେ। ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶିବ ଧନୁଷକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।" "ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଥା ମହାନ୍, ବିଦେହମାନେ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ଧନୁଷ ଓ ତୀର ଦେବରାତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ; ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧନୁଷ, ହେ ରାମ, ଶତ୍ରୁଦଳନ। ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁଷ ଋଚୀକ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ତା'ପରେ ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଅପୂର୍ବ କର୍ମବାନ୍, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ମୋ ପିତା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥି ତପୋବଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।" "ଅର୍ଜୁନ ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସରି, ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ହତ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିର୍ମମ ହତ୍ୟା ଶୁଣି, ସେ କ୍ରୋଧରେ ପୁନିପୁନି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ନାଶ କଲେ। ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କରି, ମୁଁ ତାହାକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲି। ଏହି ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ ଶୁଣି, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ପ୍ରକାର, ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହାଧନୁଷ ପିତା ଓ ପ୍ରପିତାମହ ହାତରେ ଆସିଛି; ଆଜି ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁଷ ଧାରଣ କର। ଏହି ଶତ୍ରୁନାଶକ ତୀରକୁ ଧନୁଷରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କର; ଯଦି ତୁମେ ସମର୍ଥ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବି।" ଏଠି ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି। ପରେ, ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ବଶରେ ପ୍ରଥମେ ପିତାଙ୍କୁ, ପରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ତୁମ କୃତ୍ୟର କଥା ଶୁଣିଛି, ଭାର୍ଗବ; ଆମେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛୁ, କାରଣ ତୁମେ ପିତୃ ଋଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ। ତୁମେ ମୋତେ ଅଶକ୍ତ, ବିରତା ବିହୀନ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ରକ୍ଷାରେ ଅସମର୍ଥ ଭାବେ ଭାବୁଛ; ଆଜି ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖ।" ଏପରି କହି, କ୍ରୋଧିତ ରାଘବ, ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ତୀର ନେଇ ଉଠିଲେ।