ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପରାକ୍ରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି, ତାଙ୍କର ରୂପ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଜ୍ଞାନରେ ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପରି ସେ ନିଜେ ଅତିଶୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ତାଙ୍କର ଧୈର୍ୟ ଏ ପୃଥିବୀ ପରି ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କର ତେଜ ତ୍ରିଣୟନ ସୂର୍ୟ ପରି ଦ୍ରୁତ; ବାୟୁ ପରି ତାଙ୍କର ଗତି ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପରି ଗଭୀର। ତିନି ସ୍ଥାଣୁ ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେହି ପରି ଅଚଳ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି କ୍ଷମାଶୀଳ। ଏପରି ରାଜା ପୂର୍ବେ ଥିଲେ ନାହାନ୍ତି, ପରେ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ। ସେ ଅପରାଜିତ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ସଦା ଲିନ୍; ଏପରି ରାମଙ୍କୁ କ୍ୟାନ ଏବଂ ଶ୍ରୀ କେବେ ଛାଡ଼ି ଯିବେ ନାହିଁ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଧର ଏହି ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଧର୍ମ ସଦା ବିରାଜିତ; ଏପରି ମଧୁର ଗୁଣଗାନ କବିମାନେ ସଦା କରନ୍ତି। ଏପରି ଦେବସ୍ତୁତି ଓ ମହାଗାନ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ରାଘବଙ୍କୁ ଜଗାଯାଯିଥିଲା। ଏଭଳି ଶ୍ରୀରାମ ଶୁଭ୍ର ଶୟନପଟରେ ଶୋଇଥିବା ସର୍ପଶଯ୍ୟାରୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ଉଠିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହଜାର-ହଜାର ନିର୍ମଳ ଜଳପାତ୍ର ନେଇ ନିମ୍ନମନା ଲୋକେ ଜୋଡ଼ାହାତରେ ଆସିଲେ। ରାମ ନିଜେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ଦେବାଳୟକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଥାବିଧି ପୂଜିତ ହେଲେ। ପରେ ରାମ ଲୋକମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ବାହ୍ୟମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇଲେ। ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ମହାମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ପ୍ରଧାନ ପୌରୋହିତ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜମୟ ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନେକ ଦେଶର ମହାବଳଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ପରି ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ। ଏଠି ଭାଇ ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତିନିଜଣ ତିନି ବେଦ ପରି ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଦାସମାନେ ମଧୁର ମୁହଁ ଓ ଜୋଡ଼ାହାତରେ ଆସି ଆସନେ ବସିଲେ, ଅନେକ ହର୍ଷିତମାନେ ନିକଟରେ ରହିଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ବିଶାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ୱନ୍ଦି ବନରାମାନେ ରାମଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ବିଭୀଷଣ ଚାରି ରାକ୍ଷସ ସହିତ ଧନ ରକ୍ଷକ କୁବେରଙ୍କୁ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଯେପରି ସେବା କରନ୍ତି, ସେପରି ରାମଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବୃଦ୍ଧ, ଉତ୍ତମ ବଂଶଜ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଣ୍ଡଳୀ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ମହାମୁନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ବନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ରାମ ମହାପ୍ରଭାୟମାନ୍ୟ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଯେପରି ସଦା ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେପରି ଏଠି ତିନି ଲୋକରୁ ଅଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ପ୍ରଭାସ୍ୱର ହେଉଥିଲେ। ସେଠି ବସିଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ଧର୍ମମୟ ମଧୁର କଥା କହିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଅଛି। ଏହିପରି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏଇ ଅଧ୍ୟାୟରେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ସତ୍ତରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି। ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ ଦିନ ପରେ ଦିନ ନିଜ ପ୍ରଜା ଓ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ, ରାଘବ ଜୋଡ଼ାହାତରେ ମିଥିଲାର ରାଜା ବିଦେହଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମରେ ଅଚଳ ଆଶ୍ରୟ ଦେଖିବି, ଆମେ ତୁମଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ। ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଶକ୍ତି ମିଳିଥିଲା, ତାହାରେ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିଛି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ଓ ମିଥିଲାବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଲୌକିକ ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନ ଅଛି। ଏହିପରି ରାଜନ୍, ତୁମ ନିଜ ରତ୍ନ ନେଇ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଯାଅ। ତୁମ ପଛରେ ଭରତ ଚାଲିବେ।" ବିଦେହ ଏହାକୁ ମନେ ରଖି, ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମ ରାଜ୍ୟ ଓ ତୁମକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ। କିନ୍ତୁ ଏହି ରତ୍ନ ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ମୋ ଝିଅଙ୍କୁ ଦେଉଛି।" ଏଭଳି କହି ବିଦେହ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମିଥିଲାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଜନକଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ, ରାଘବ ଜୋଡ଼ାହାତରେ ନିଜ ମାମା କେକୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ରାଜ୍ୟ, ମୁଁ, ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମସ୍ତେ ତୁମଠାରେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ। ରାଜା ବୟସ୍କ ଓ ତୁମ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତିତ ଥିବାରୁ ତୁମେ ଆଜି ଯିବା ଉଚିତ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ତୁମେ ଅଧିକ ଧନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ନେଇ ପଛରେ ଚାଲିବା।" ଯୁଧାଜିତ ଏହାକୁ ମନେ ରଖି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ତୁମ ପାଖରେ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଅକ୍ଷୟ ରହୁ।" ସେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ରାମଙ୍କ ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ପାଇ ନିଜ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କେକୟ ରାଜା ଯିଅଥିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ବଧ ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଯାଆନ୍ତି। ଏପରେ ରାମ ନିଜ ନିର୍ଭୟ ବନ୍ଧୁ କାଶୀର ରାଜା ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ସ୍ନେହ ଓ ଉତ୍ତମ ମିତ୍ରତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛ, ଭରତ ସହ ଚେଷ୍ଟା କରିଛ। ଏହିପରି କାଶୀର ରାଜକୁମାର, ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ଥିବା ଭବ୍ୟ ବାରାଣସୀକୁ ଫେରିଯାଅ।" ଏଭଳି କହି ରାମ ନିଜ ଉଚ୍ଚାସନରୁ ଉଠି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ବନ୍ଧୁକୁ ବୁକରେ ଚାପି ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ।