ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖ ଭାବରେ କହିଲେ, "ମୋର ହୃଦୟ କାହିଁକି କମ୍ପିଉଛି, ମୋର ମନ କାହିଁକି ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଏହାର ଫଳ ଶୁଣ; ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଆସିଛି।" ମୁନି କହିଲେ, "ଏହି ପଶୁମାନେ ଶାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ଭୟ ଛାଡ଼।" ସେମାନେ ଏମିତି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ହଠାତ୍ ବାୟୁ ବେଗରେ ବହିଲା, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଗଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଗଲା, ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଚିହ୍ନିହେବା ଯାଉନଥିଲା। ସମଗ୍ର ସେନା ଭସ୍ମରେ ଢାକିଯାଇ, ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲା; କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ଦଶରଥ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ସଚେତନ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଅଚେତନ ଭାବରେ ଥିଲେ। ତା'ପରେ ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦେହଧାରୀ, ଗଢ଼ା ଜଟା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ସେ ଥିଲେ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାର୍ଗଭ, ରାଜନ୍ତକ, କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଅଜୟ, କାଳାଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର, ଦୀପ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳମାନ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦେଖିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ। ସେ ଦେହରେ ପରଶୁ ଝୁଳାଇଥିଲେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପଞ୍ଜର ପରି ଧନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଧରିଥିଲେ—ଏକଦମ ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ ଶିବଙ୍କ ପରି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବସିଷ୍ଠ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ, "ଏହେ ଭାର୍ଗଭ, କି ତାଙ୍କ ପିତୃବଧ ଦୁଃଖରେ ପୁନି ରାଜନ୍ୟବଂଶ ନାଶ କରିବେ?" କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ, "ସେ ଏପୂର୍ବରୁ ରାଜନ୍ୟମାନେ ନାଶ କରି, ରୋଷ ଓ ତାପ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି; ପୁନି ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ।" ଏପରେ ଋଷିମାନେ ପୂଜାସ୍ୱରୂପ ଭାର୍ଗଭଙ୍କୁ ସମ୍ଭୋଧନ କଲେ, "ରାମ, ରାମ!"—ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ। ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାର୍ଗଭ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ, ତୁମର ଅପୂର୍ବ ପ୍ରତାପ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତୁମେ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ମୁଁ ଏଉଁଠି ଆସିଛି ଏକ ଶୁଭ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ। ଏହା ହେଉଛି ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ; ଏହାକୁ ଏକ ବାଣ ଲଗାଇ ତୁମ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କର। ତୁମ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଚଢ଼ାଇପାରିବା ଶକ୍ତି ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରତାପ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ମୁଁହ ନମାଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ଆପଣ ଏବେ ରୋଷ ଶାନ୍ତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା ହୋଇଛନ୍ତି; ଆମ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ଭାର୍ଗଭ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି। ଧର୍ମ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପୃଥିବୀକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ବାସ କରିଛନ୍ତି। ମହାମୁନି, ଆପଣ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି; ଯଦି ରାମ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଆମେ କେହି ବଞ୍ଚିପାରିବୁ ନାହିଁ।" ଦଶରଥ ଏମିତି କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାର୍ଗଭ ତାଙ୍କ କଥା ଅଗ୍ରହ କରି ଦଶରଥ ନୁହେଁ, କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। "ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଅଛି—ଏହି ଦୁଇ ବିଶ୍ବମଧ୍ୟରେ ପୂଜିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶିଳ୍ପରେ ନିପୁଣ ଭିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ତିଆରି। ଏକଟି ଦେବତାମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଶିବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରିଛ; ଏହି ହେଉଛି ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ ଧନୁଷ୍ୟ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅପରାଜିତ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷ୍ୟ, ରାମ, ଶତ୍ରୁବିଜୟୀ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ରୁଦ୍ରଧନୁଷ୍ୟ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍, ଏହି ଜାଣିବାକୁ। ପିତାମହ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତା'ପରେ ଦୁଇ ଦେବମାନେ ବିଜୟ ଅଭିଲାଷାରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଶିବଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣାଗଲା। ମହାଦେବ ତ୍ରିନୟନ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନାରେ ଅବରୋଧ କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଦେବଗଣ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ ଶାନ୍ତି ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଶାନ୍ତି ଅନୁରୋଧ ଗ୍ରହଣ କରି ଯାଇଥିଲେ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଶିବଧନୁଷ୍ୟ ତାଣାଗଲା। ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର ଭିଦେହମାନେ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇଗଲେ। ସେ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତାହାର ବାଣ ରାଜା ଦେବରାତଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ; ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷ୍ୟ, ରାମ, ଶତ୍ରୁବିଜୟୀ। ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଋଚୀକ ଭାର୍ଗଭଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତାହାପରେ ଋଚୀକ ଏହାକୁ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ। ମୋର ପିତା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାବଳରେ ସେ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ସାଧାରଣ ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରି, ଅନୁଚିତ ଭାବେ ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ; ଏହି ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ପୁନିପୁନି ରାଜନ୍ୟବଂଶ ନାଶ କରିଥିଲି। ଏହି ଭୂମି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାର ମିଳିବା ପରେ, ମୁଁ ଏହାକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲି, ହେ ରାମ, ଧର୍ମ କାମନାରୁ।" ଏଭଳି ଭାବେ ଭାର୍ଗଭ ରାମଙ୍କୁ ମହାନ ପୌରାଣିକ ଘଟଣା ଓ ଧନୁଷ୍ୟର ଗାଥା କହିଦେଲେ; ଏହି ସାର୍ଗ ହେଉଛି ପଚାତ୍ତରତମ, ଏହାକୁ ଶ୍ରବଣ କର।