ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଅଭିଯାନକୁ ନେଇ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ତେଣୁ ବନ୍ୟପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଏତେ ଦୁର୍ଦ୍ରଷ୍ଟ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି? ପଶୁମାନେ ବହୁତ ଚିଞ୍ଚଳ ହେଉଛନ୍ତି।” ଏହା ଦେଖି ଦଶରଥଙ୍କ ହୃଦୟ ଅଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା, ମନ ଭୟରେ ଡୁବିଯାଉଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, “ଏହି ଦୃଶ୍ୟର ଫଳ ଶୁଣ, ଏଠାରେ ଦେବମୟ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଆସୁଛି, ଯାହା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜଣାପଡ଼ୁଛି। ଏହି ପଶୁମାନେ ତ ଶାନ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି, ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼।” ଏମିତି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ହଠାତ୍ ବାୟୁ ବେଗରେ ବହିବା ଲାଗିଲା, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଲା, କେହି ଦିଗ୍ ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଜାଗା ଖାକରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ସେହି ସେନା ବିମୂଢ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ବସିଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ଦଶରଥ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ମାତ୍ର ଜାଗ୍ରତ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଖାକରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେଠି ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ ଏକ ବିରାଟ ପୁରୁଷ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଜଟା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ହେଲେ ଭାର୍ଗବ, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାଜାମାନଙ୍କ ନାଶକ। ସେ କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଅଦମ୍ୟ, କାଳାଗ୍ନି ପରି ଅସହ୍ୟ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଦେଖିବାକୁ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଅସମର୍ଥ। ଦେହରେ ପରଶୁ ଝୁଲାଇ ରଖିଛନ୍ତି, ରୂପରେ ମେଘଗୁଚ୍ଛ ପରି ଧନୁଷ୍ ଓ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଧରିଛନ୍ତି, ଏମିତି ଯେମିତି ଶିବ ତ୍ରିପୁର ନାଶ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ପାଠରେ ନିୟୋଜିତ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀ ଏକଠା ହୋଇ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ ଭୟରେ କଥା ହେଲେ—“କଣ ଏହି ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୁନି ରାଜନ୍ୟବଂଶୀମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ଦେଖେଇବେ?” କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ସେ ଆଗରୁ ରାଜନ୍ୟମାନେ ହଂସିଦେଇଛନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ, ତେଣୁ ଏଠାରେ ଆଉ ରାଜନ୍ୟନାଶ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।” ଏହିପରି କଥା କହି ଓ ହସ୍ତାର୍ପଣ କରି, ତପସ୍ବୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ଡାକିଲେ—“ରାମ, ରାମ!” ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ରାମ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହା ସପ୍ତତିପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ, ଏହାକୁ ଶୁଣ। ହେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ତୁମର ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତାପ ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି, ତୁମେ ଯେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧନୁଷ୍ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲ, ସେ ଆମେ ବିସ୍ତୃତ ଶୁଣିଛି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଧନୁଷ୍ ଭଙ୍ଗ ଘଟଣା ଶୁଣି, ଆଉ ଏକ ଶୁଭ ଧନୁଷ୍ ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଏଠି ଦେଖ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଧନୁଷ୍ ଅଛି; ଏହାକୁ ବାଣ ଲଗାଇ ତୁମ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କର। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧନୁଷ୍ ବାଣ ଲଗାଇପାର, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାକ୍ରମ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ରାଜା ମୁହଁ ନମାଇ, ହୃଦୟ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହସ୍ତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମହାତ୍ମା, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାତପସ୍ବୀ ଓ ରାଜନ୍ୟମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଆପଣ ମୋ ନବଯୁବକ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ଭାର୍ଗବବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ସମ୍ମୁଖରେ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଆପଣ ପୃଥିବୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କରି ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି। ମହାମୁନି, ଆପଣ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି; ଯଦି ରାମ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ଆମେ କେହି ବଞ୍ଚିପାରିବୁ ନାହିଁ।” ଦଶରଥ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—“ଏଠି ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁନିପୁଣ ଭାବରେ ଵିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା। ଏହାର ଏକଟି ଦେବତାମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲ, ଏହି ଶିବ ଧନୁଷ୍ ତ୍ରିପୁର ନାଶକ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଜୟ ଧନୁଷ୍ ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏହା ହେଉଛି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷ, ରାମ। ଏହି ଧନୁଷ ରୁଦ୍ରଧନୁଷ ସମ Tulya, ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ—ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିର ତୁଳନା କରିବାକୁ। ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏକାପର ଏକ ଜୟ ଚାହିଁ, ଶିବ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ। ସେତେବେଳେ ମହାଦେବ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରି, ଏକ ଘୋର ଧ୍ୱନି ଦେଇ ରୋକିଦେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଦେବଗଣ ଏକଠା ହେଲେ। ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବିନତି କଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଶିବ ଧନୁଷ ତଣାଗଲା। ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିଦେହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନୁଷ ଦେଇଦେଲେ। ଶିବ ଧନୁଷ ତାଙ୍କ ବାଣ ସହିତ ଦେବରାତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ଧନୁଷ, ରାମ, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ଅଟୁଟ ଧନୁଷ। ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଋଚୀକ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଲେ, ଯିଏ କର୍ମରେ ଅପୂର୍ବ। ମୋ ପିତା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପିତା ତପୋବଳ ନିମନ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସରି ହତ୍ୟା କରିଥିଲା; ମୋ ପିତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅନୁଚିତ ହତ୍ୟା ଶୁଣି, ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ପୁନିପୁନି ରାଜନ୍ୟବଂଶୀମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରିଥିଲି।