ସେଇ ସମୟରେ, ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭୀତ ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେ ଏକ ଚକ୍ରାକାରରେ ଚଳନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ—ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସମାନ—ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର, ଏବଂ ପଶୁମାନେ ଚକ୍ରାକାରରେ ଚଳିଛନ୍ତି। ମୋର ହୃଦୟ କାମ୍ପୁଛି, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି—ଏହା କ’ଣ ଅପଶକୁନ?" ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଉଦ୍ବିଗ୍ନ କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, "ଏହାର ଫଳ ଶୁଣ, ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି, ଯାହା ଦେବତାତ୍ମକ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଦିଆଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ପଶୁମାନେ ଶାନ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି, ଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କର।" ଏମିତି ସମ୍ବାଦ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ, ବାୟୁ ବେଗରେ ବହିଲା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଗଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଭୂମିରେ ଢଳିଗଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଗଲା, ଦିଗବିଦିଗ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଇଗଲା। ସମଗ୍ର ସେନା ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଅବାକ୍ ଓ ଭ୍ରମିତ ହେଇପଡ଼ିଥିଲେ। ବଶିଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ସଚେତନ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେନା ଅନ୍ୟମାନେ ଅଚେତନ ଭାବେ ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ ଜଣେ ଦୃଢ଼ ଦେହୀ, ବିରାଟ୍ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବିକଟ ଜଟାଧାରୀ, ତାଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ଦେଖିଲେ—ସେହି ରାଜନାଶକ ଭୂତ। ସେ ଅପରାଜେୟ କୈଳାସ ପର୍ବତ ସମ, କାଳାଗ୍ନି ପରି ଅସହ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ—ତେଜରେ ଦ୍ୱିପ୍ରଭାସ୍ୱର। ତାଙ୍କ ଦେଖିବାକୁ ଶରୀରରେ ପରଶୁ, ବିଜୁଳିର ଗୁଛ ପରି ଧନୁ, ଏବଂ ହାତରେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଧରିଥିଲେ, ତିନି ଏକ ତ୍ରିପୁରାସୁର ବିନାଶକ ଶିବ ସମାନ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଜପରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟରେ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ—"ସେ କି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ବଧରେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପୁନି ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନାଶ କରିବେ?" କିନ୍ତୁ ଏମିତି ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ହତ୍ୟା କରି ରୋଷ ଓ ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ପୁନି ତାଙ୍କ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ୟେଶ୍ୟ ନାହିଁ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଋଷିମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୂପଧାରୀ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ—"ରାମ, ରାମ!" ଏହି ଆଦର ଗ୍ରହଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ। "ଏହା ସପ୍ତତିପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ତୁମର ଅପୂର୍ବ ପ୍ରତାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କରିଛ, ତାହାର କଥା ମୁଁ ସବୁ ଶୁଣିଛି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଆଉ ମୋ ସହ ଆଉ ଏକ ଶୁଭ ଧନୁ ନେଇଛି। ଏହି ଜମଦଗ୍ନିୟ ଧନୁ, ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ଏଠାରେ ରହିଛି—ଏହାକୁ ତୁମେ ତାରେ ବାଣ ଚଢ଼ାଇ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧନୁ ବାଣ ଚଢ଼ାଇ ପାରିବ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରତାପ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ମୁଖ ଅବନମ୍ର, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ମହାମୁନି, ଆପଣ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା ଅଟୁଟ। ତେଣୁ ଆପଣ ମୋର ଏହି ତରୁଣ ପୁଅମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଆପଣ ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନିଅଛନ୍ତି, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ବାସ କରିଥିଲେ। ମହାତ୍ମା, ଆପଣ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି; ଯଦି ରାମ ଏକାକି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାଏ, ଆମେ କେହି ବଞ୍ଚିପାରିବୁନାହିଁ।" ଦଶରଥ ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ତାଙ୍କ କଥା ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। "ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ଧନୁ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଯାହାକୁ ପୂଜିଛନ୍ତି—ଏହି ଦୁଇ ଧନୁ ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରବଳ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ଏହାର ଏକଟି ଦେବତାମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲ, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମ, ତ୍ରିପୁରାସୁର ବିନାଶକ ଶିବଙ୍କ ଧନୁ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଧନୁ ଅପରାଜିତ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା—ଏହି ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁ। ଏହି ଧନୁ ରୁଦ୍ରଧନୁ ସମାନ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।" "ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିର ତୁଳନା କରିବାକୁ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ଦୁହିଁ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ବେଷ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁହିଁ ଅନ୍ୟର ବିଜୟ ଚାହିଁ, ଶିବଙ୍କ ବିକଟ ଧନୁ ଉଠିଲା। ତାପରେ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଏକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବାଧା ଦିଆଗଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବସଂଘ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।" "ସେହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବିନତି କରାଗଲା, ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶିବଧନୁ ଅବରୁଦ୍ଧ ହେଲା। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବ, ବିଦେହମାନେ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ଏହି ଧନୁ ଓ ତାହାର ବାଣ ଦେବରାତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁ, ରାମ, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜୟୀ।" "ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ ଋଚୀକ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ମୋର ପିତା ଜମଦଗ୍ନି, ମହାତ୍ମା, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।