ହନୁମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସାହସ, ଦକ୍ଷତା, ଶକ୍ତି, ଦୃଢତା, ବୁଦ୍ଧି, ରଣନୀତିର ଅଧିକାର, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ପ୍ରଭାବ—ଏସବୁ ଗୁଣ ଥିଲା। ଏଠାରେ, ସମୁଦ୍ର ଓ ବାନର ସେନା ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ଜମ୍ପ କଲେ। ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଯାଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସହ କଥା ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ। ଏଠାରେ, ସେନାପତି, ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ର, କିଙ୍କର ଓ ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଏସବୁ ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକା ଏକା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ପୁଣି ଏକଥର, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ, ହନୁମାନ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ସହ କଥା ହେଲେ; ଲଙ୍କାକୁ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିବା ପରି, ତାହାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହନୁମାନ କଲେ, ସେହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କାଳ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା କୁବେର କରିନଥିବା କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଲଙ୍କା, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଜୟ, ରାଜ୍ୟ, ମିତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁ ଲାଭ କରିଥିଲି। ଯଦି ବାନର ମହାରାଜଙ୍କ ମିତ୍ର ହନୁମାନ ଆମ ସହିତ ନଥାନ୍ତି, କିଏ ଜାନକୀଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ଜାଣିପାରିଥାନ୍ତି? କିଏ ଏହି ଶିଶୁତ୍ୱ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଚେଷ୍ଟାରେ, ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ଏକ କଳିକା ପରି ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେନି? ମୁଁ ଭାବୁଛି, ହନୁମାନ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ବାନର ରାଜା ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ, ଜୀବନ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିଲେ। ମହାନ ହନୁମାନ ବିଷୟରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଏହି ସବୁ କଥା ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିବରଣୀ ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ। ରାଘବଙ୍କ ଏହି ତର୍କପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଋଷି ହନୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ—"ଏହି ହନୁମାନ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ଏହା ସତ; ଶକ୍ତି, ଗତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ, ତାଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କେହି ନାହିଁ।" "ପୂର୍ବରୁ ସେ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀ ଶାପ ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଜେୟ ହେଲେ ବି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଜାଣିନଥିଲେ।" "ଶିଶୁବୟସରେ ହିଁ, ମହାରାଜ ରାମ, ତାଙ୍କର କୃତ୍ୟ ବିବରଣୀ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, କାରଣ ଶିଶୁତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସେ ସଂଯମିତ ଥିଲେ।" "ଯଦି ତୁମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାଘବ, ତେବେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ; ମୁଁ କହିବି।" "ସୁମେରୁ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଛି, ଏଠି ତାଙ୍କ ପିତା କେସରୀ ରାଜ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।" "ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଅଞ୍ଜନା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ମାତୃକୁ ବାୟୁଦେବ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଦେଇଥିଲେ।" "ଅଞ୍ଜନା ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାର ଦେହ ଚାଉଳ ଓ ଚିଟି ଛୁଆ ପରି ଦେଖିବାକୁ ଥିଲା; ତିନି ଜଙ୍ଗଲରେ ବସି, ଫଳ ଚୟନ କରିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ।" "ମାତାଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବରେ, ଶିଶୁ ହନୁମାନ ତୀବ୍ର ରୁଦନ କରିଲେ, ଜଙ୍ଗଲ ଶିଶୁ ପରି।" "ଉଠିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ହିବିସ୍କସ ଫୁଲ ଗୁଛ ପରି ଦେଖି, ଫଳ ପାଇଁ ଲୋଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଜମ୍ପ କଲେ।" "ଶିଶୁ ହନୁମାନ, ନବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ମୁଖରେ, ନିଜେ ନବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆକାଶରେ ଉଡିଗଲେ।" "ହନୁମାନ ଶିଶୁ ଜମ୍ପ କରିବାରେ, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ।" "ତ୍ୱରିତ ବାୟୁ, ଗରୁଡ କିମ୍ବା ମନ ମଧ୍ୟ, ଏତିକି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଚଳିପାରିବେନାହିଁ, ଯେପରି ଏହି ବାୟୁପୁତ୍ର ଚଳିଲେ।" "ଯଦି ଏକ ଶିଶୁ ଏପରି ତ୍ୱରା ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାଏ, ତାହା ଯୁବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ କେତେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବେ?" "ବାୟୁ, ତାଙ୍କର ଉଡୁଥିବା ପୁତ୍ର ପଛରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରୁ ସେକୁ ରକ୍ଷା କରି, ବରଫ ଗୁଛ ପରି ଶୀତଳତା ଦେଲେ।" "ସେ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ହଜାର ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରି, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଶିଶୁତ୍ୱ ଶକ୍ତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।" "ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବିଲେ—‘ଏହି ଏକ ଅଜ୍ଞାନ ଶିଶୁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ’, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଜଳାଇଲେନି।" "ଯେଦିନ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଜମ୍ପ କଲେ, ସେଦିନ ରାହୁ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।" "ରାମ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନ୍ୟତମ କରୁଥିବା ରାହୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ, ହନୁମାନକୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ଦୃତ ଚାଲିଗଲେ।" "ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସିଂହିକାପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଇ, ଭୃକୁତି ଚମ୍କାଇ, ଦେବମାନେ ଘିରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—" "‘ହେ ବୃତ୍ରନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋ ଖାଦ୍ୟ ନିବାରଣ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଇଛ, ତେବେ ଆଉ ଏକା ଦେଇଛନ୍ତି କି?’ "‘ଆଜି ଯୁଗମ ରେ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବାକୁ ଆସିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଆଉ ଏକ ରାହୁ ହଟାତ୍ ଆସି, ରବିକୁ ଧରିଗଲା।’" "ରାହୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଉଠି, ନିଜ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ନେଇ," "କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ବଡ଼, ଚାରି ଦାନ୍ତ, ମଦରେ ଭିଜିଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଚୁଡ଼ା, ଉଚ୍ଚ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଣ୍ଟାରେ ଭୂଷିତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି," "ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜା ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ରାହୁକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଯାଇ, ହନୁମାନ ସହ ଯାଇଲେ।" "ଏଠାରେ, ରାହୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି, ହନୁମାନକୁ ଦେଖି, ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଭୟରେ ଚାଲିଗଲେ।" "ଏଠାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ରାହୁକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ହନୁମାନ ପୁଣି ଆକାଶରେ ଲାଗିଲେ, ସିଂହିକାପୁତ୍ରକୁ ଧରିବାକୁ।" "ବାନର ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ପଛରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାହୁ ମୁହଁ ମାତ୍ର ଦେଖାଇ, ଭୟରେ ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।" "ସିଂହିକାପୁତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଶା କରି, ଭୟରେ ପୁନିପୁନି ଚିତ୍କାର କରିଲେ—‘ଇନ୍ଦ୍ର! ଇନ୍ଦ୍ର!