ଏକ ରାତି ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯିବା ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଜନକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତ୍ୱରିତ ତାଙ୍କର ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମିଥିଲାର ରାଜା ଜନକ ବହୁତ ପ୍ରଚୁର ବିବାହ ଉପହାର ଦେଲେ—ସେ ଶଂଖଳା ଗାୟ ଦେଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉନା ଚାଦର, ରେଶମ, ଅନେକ ମିଳିଅନ୍ ବସ୍ତ୍ର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଏବଂ ଦେବତା ଦେଖା ଦେଉଥିବା ସେନାର ଅନେକ ଜଣ ଅନୁଚର ଦେଲେ। ଏହା ସହିତ, ଶତ ଜଣୀ ଦେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣୀଙ୍କ ସହିତ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଏବଂ ମହିଳା ସେବକ ଦେଲେ; ସୁନା, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା, ମୁକ୍ତା ଏବଂ ମୋତି ଦେଲେ। ରାଜା ଜନକ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତୁଳନାହୀନ ବିବାହ ଉପହାର ଦେଲେ, ଏବଂ ବହୁ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଦେଇ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ। ଏପରେ, ମିଥିଲାର ଶାସକ ଜନକ ତାଙ୍କ ନଗର ମିଥିଲାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ, ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଆଗେ ଚାଲିଗଲେ; ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ଦଶରଥ ରାମ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରା ସମୟରେ, ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଦେହୁଁ ଦେହୁଁ କରୁଥିଲେ; ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେ ଚକ୍ରାକାର ଭଳି ଚଳିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଦଶରଥ ରାଜା ଋଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଏବଂ ପଶୁମାନେ ଚକ୍ରାକାର ଭଳି ଚଳିଛନ୍ତି। ଏହା କଣ? ମୋ ହୃଦୟ କମ୍ପିଯାଉଛି, ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର।” ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: “ଏହି ଚିହ୍ନ ଫଳ ଶୁଣ; ଦେବତାମୟ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଉପସ୍ଥିତ, ଏହା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଆସିଛି। ପଶୁମାନେ ଶାନ୍ତ କରୁଛନ୍ତି, ଭୟ ଛାଡ଼।” ସେମାନେ ଏହିପରି କଥା ହୁଁ କରୁଥିଲେ, ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ପବନ ଆସିଗଲା, ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରି ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛମାନେ ଖସିଗଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଗଲା, କୌଣସି ଦିଗ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦଳ ଭସ୍ମରେ ଢାକି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା; ବସିଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରେ ଜାଗୃତ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାରରେ, ସମସ୍ତ ସେନା ଭସ୍ମରେ ଢାକି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାପରେ, ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀ, ଅନେକ ଜଟା ଧାରଣ କରିଛି; ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଭାର୍ଗବ, ରାଜାମାନଙ୍କ ନାଶକ। ସେ କୈଳାସ ପର୍ବତ ଭଳି ଅପରାଜିତ, କାଳାଗ୍ନି ଭଳି ଅସହ୍ୟ; ତାଙ୍କ ତେଜ ଅତି ଭୟଙ୍କର, ସାଧାରଣ ଲୋକ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶିରେ କୁହା କୁହା ଧାରଣ, କାନ୍ଧରେ ପରଶୁ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପଞ୍ଜର ଭଳି ଧନୁ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତୀର ଧରିଛନ୍ତି; ତ୍ରିପୁରା ନାଶକ ଶିବଙ୍କ ଭଳି। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାର୍ଗବକୁ ଦେଖି, ବସିଷ୍ଠ ନେତୃତ୍ୱରେ ଋଷିମାନେ, ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ପାଠରେ ନିମଗ୍ନ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଆପସରେ କହିଲେ: “ଏହି ଭାର୍ଗବ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟାରେ କ୍ରୋଧିତ, ପୁନି ରାଜନ୍ୟ ବର୍ଗ ନାଶ କରିବେ କି?” କିନ୍ତୁ କେହି କହିଲେ: “ଏହି ଭାର୍ଗବ ପୂର୍ବରୁ ରାଜନ୍ୟମାନେ ନାଶ କରି, କ୍ରୋଧ ଏବଂ ତାପ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି; ସେ ପୁନି ରାଜନ୍ୟମାନେ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିନାହିଁ।” ଏହିପରି କଥା କହି, ଉପହାର ଦେଇ, ଋଷିମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: “ରାମ, ରାମ!” ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ସଂବାଦରୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏହି ଅଂଶଟି ସୁଣିବାକୁ ଅଛି। ଭାର୍ଗବ କହିଲେ: “ହେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ଶୂରବୀର, ତୁମର ଅସାଧାରଣ ବୀରତା ସମସ୍ତ ଜଣାନ୍ତି; ତୁମେ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଘଟଣା ମୁଁ ଏକାଏକି ଶୁଣିଛି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଧନୁଭଙ୍ଗ ଶୁଣି, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଆଉ ଏକ ଶୁଭ ଧନୁ ନେଇ। ଏଠାରେ ଜମଦଗ୍ନି ପୁଅ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ଅଛି; ଏହାକୁ ତୀର ସହିତ ଚାପି, ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖା। ତୁମେ ଏହି ଧନୁ ଚାପିବାରେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ, ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇବି; ତୁମ ବୀରତା ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦଶରଥ ରାଜା ମୁଁ ନମ୍ର ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ତୁମେ ରାଜନ୍ୟ ବର୍ଗ ଉପରେ ରୋଷ ଛାଡ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାତପସ୍ୱୀ; ତୁମେ ମୋ ପୁଅମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମି, ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ବ୍ରତରେ ନିମଗ୍ନ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲା। ଧର୍ମରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ, ତୁମେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଦେଇ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ବାସ କରିଥିଲା। ମହାତପସ୍ୱୀ, ତୁମେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶ କରିବାକୁ ଆସିଛ; ଯଦି ରାମ ମାତ୍ର ନାଶ ହେବେ, ଆମେ କେହି ଜୀବିତ ରହିପାରିବୁ ନାହିଁ।” ଦଶରଥ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କ କଥା ଅନଦିଆ, ମାତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: “ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଦେବତାମୟ ଧନୁ ଅଛି, ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସମ୍ମାନ କରେ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିଳ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ତିଆରି। ଏକଟି ଦେବତାମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଶିବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ, ଏହା ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲା, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ତ୍ରିପୁରା ନାଶକ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଜୟ ଧନୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁ, ହେ ରାମ, ଶତ୍ରୁନାଶକ। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଧନୁ ରୁଦ୍ରଧନୁ ସମାନ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମହାପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଶିବ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଦୂର୍ବଳତା ଜାଣିବାକୁ, ମହାପିତା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି...” ଏଭଳି ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଏବଂ ଭାର୍ଗବ ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଘଟଣା ଘଟିଲା, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି, ଭୟ, ଏବଂ ଦେବତାମୟ ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ସଂଗଠିତ ଗାଥା ଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।