ହେ ଶ୍ରୋତା, ଏହି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉତ୍କଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ଏହି କଥାରେ, ହୈହୟ ବଂଶର ରାଜା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନ, ବନ୍ଧୀ ହୋଇଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ବାଘ ମାନେ ହରିଣକୁ ଧରିଥିବା ପରି, କିମ୍ବା ପଶୁମାନଙ୍କର ମହାରାଜ ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିବା ପରି, ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦର ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ମেঘର ଗର୍ଜନା ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରହସ୍ତ ରାବଣଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ ଦେଖି ଆତ୍ମସଂୟମ ଫେରାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ରାଜା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋଷରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ରାତିରେ ଚାଲିଥିବା ପରି, ତାଙ୍କର ଗତି ମେଘର ଉତ୍କଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ଶମିଲାପରେ ମେଘ ଉଠିଥାଏ। ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, "ମୁକ୍ତ କର! ମୁକ୍ତ କର!" ଏବଂ "ଥମ!" "ଥମ!" ପୁନିପୁନି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଉପରେ ଗଦା ଓ ଶୁଳ ଛାଡ଼ିଲେ। କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ ଅତିଶୟ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ଭୟ ରହି, ସେମାନଙ୍କର ଆସୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ଧରି ନେଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରର ସହାୟତାରେ, ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବିଧ୍ଵଂସ କଲେ, ଯେପରି ବାୟୁ ମେଘକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦିଏ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନ ରାବଣଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ଫୁଲ ଓ ଚାଉଳ ଭରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବର୍ଷା କରି, ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଗୃହପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ, ଯେପରି ଶତାକ୍ଷ ଦେବତା ନିଜ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରି ଅମରାବତୀକୁ ଯାଉଥିବା ପରି। ରାବଣଙ୍କର ଏହି ବନ୍ଧନ ଏକ ବାୟୁକୁ ବନ୍ଧିଥିବା ପରି ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ଏହି କଥା ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଶୁଣିଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରତି ଭୟ ଓ ଆଶାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟରେ, ମହିଷ୍ମତୀ ନଗର ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଜ ମୁନି, ବାୟୁର ପଥରେ ଯାଇ, ବାୟୁ ସମାନ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ମହିଷ୍ମତୀ ନଗରକୁ ପହଁଚିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଆଗେଇ ଥିଲା। ସେ ନଗରକୁ ଭିତରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଭରି ଥିଲେ, ଏହି ନଗର ଅମରାବତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦେଖିବାକୁ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଲୋକମାନେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ। ହୈହୟ ରାଜା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ରଖି, ମୁନିଙ୍କୁ ମିଶିବାକୁ ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଜଳ ଓ ମଧୁ-ମିଶ୍ରଣ ନେଇ, ରାଜାଠାରେ ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ, ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗରେ ଯାଉଥିବା ପରି। ମୁନିଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ନମସ୍କାର କଲେ। ଅର୍ଜୁନ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ମଧୁ-ମିଶ୍ରଣ, ଏକ ଗାଈ, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ଏବଂ ଅର୍ପଣ ଦେଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ଅନୁରଗରେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ— "ଆଜି ମହିଷ୍ମତୀ ଅମରାବତୀ ସମାନ ହୋଇଛି; ଆଜି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ଦେଖିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ।" "ଆଜି, ମହାନ, ମୋର ମଙ୍ଗଳ ନିଶ୍ଚିତ; ଆଜି, ମୋର ବ୍ରତ ସଫଳ; ଆଜି, ମୋର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟୀ; ଆଜି, ମୋର ତପସ୍ୟା ଫଳିଲା; କାରଣ ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ପୂଜା କରୁଛି, ଯେଉଁପାଦ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।" "ଏହି ରାଜ୍ୟ, ଏହି ପୁଅ, ଏହି ଜନାନୀମାନେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଗରେ; ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? କଣ କରିବାକୁ ହେବ? ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ଧର୍ମ, ଯଜ୍ଞ ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କରି, ହୈହୟ ରାଜା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ— "ହେ ରାଜା, କମଳ-ନୟନ, ଚାନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣମା ପରି ମୁଖ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦଶଗ୍ରୀବ ରାବଣଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ।" "ଯାହାକୁ ଦେଖି ବାୟୁ ଓ ସାଗର ଭୟରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେ ମୋର ନାତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଲା।" "ମୋର ନାତିର କୀର୍ତ୍ତି ତୁମେ ବିସ୍ତାର କଲା, ତାଙ୍କର ନାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା; ଏବେ, ମୋର ଅନୁରୋଧରେ, ଦଶାନନ, ମୋ ପୁଅକୁ ମୁକ୍ତ କର।" ଅର୍ଜୁନ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ଅଧିକ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦରେ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ୟ ରାବଣଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଦେବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, ମାଳା ଓ ଛାଡ଼ ପରିଧାନ କରି, ଶାନ୍ତି ପାଳିବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି କ୍ରିୟା କରି, ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ରାକ୍ଷସମୁକ୍ୟ ରାବଣକୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ପରି ଅଙ୍ଗୀକାର ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଲଜ୍ଜିତ ଓ ହାରା ହୋଇ ରାବଣ ଚାଲିଗଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ନିଜ ପ୍ରଜାପତି ମହାନ ନାତି ଦଶଗ୍ରୀବକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଗଲେ। ଏପରି, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇଥିବା ରାବଣ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପୁନି ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଛନ୍ତି; ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁଥିବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏପରି, ରାବଣ ଶହସ୍ରବାହୁ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ସହିତ ଶାନ୍ତି କରି, ପୁନି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଗର୍ବରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏଠି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ତ୍ରିତିୟତ୍ରିଂଶ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକି ଏହି ମହାକାବ୍ୟ ରଚନା କରିଛନ୍ତି। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାବଣ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ୟ, ପୃଥିବୀରେ ଆଗେଇ ଯାଇ, ପୂର୍ବ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ରହିଲେ। ଯେତେବେଳେ ରାବଣ କୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ମାନବ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ, ଅହଂକାରରେ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଥିଲେ। ଏକ ସମୟରେ, ସେ କିଶ୍କିନ୍ଧା ନଗରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାଲି ରାଜା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଶାସନ କରୁଥିଲେ।