ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ଚାରିଜଣ ରଘୁବଂଶୀ ନରନାୟକ ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନି, ବେଦି ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଏହିପରି ରଘୁବଂଶୀ ମହାତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ବିବାହ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୁଷ୍ପର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଢୋଳ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା। ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ—ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ରଘୁବଂଶୀର ବିବାହ ଉପଲକ୍ଷେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଦେଖାଗଲା। ଏମିତି ବିବାହ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀମାନେଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ଶେଷ୍ରାତ୍ରି ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ, ରାଜା ଦଶରଥ, ସମସ୍ତ ଋଷି, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଓ ପରିଜନମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଏହିଭଳି ମହାଉତ୍ସବ ପରେ ରାତି ଯାଇଯିବା ପରେ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଉତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଚଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯିବା ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ମିଥିଲାର ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ତାଙ୍କର ନଗରକୁ ଦ୍ରୁତ ଫେରିଯିବାକୁ ତିଆରି ହେଲେ। ତାପରେ ମିଥିଲାର ରାଜା ଅପାର ବରପଣ କଲେ—ଶତଶତ ଗାଈ, ଉତ୍ତମ କମ୍ବଳ, ରେଶମ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ପଦାତି, ସମସ୍ତ ଶୋଭାୟମାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ ଭୂଷିତ। ସେ ଏକଶତ କନ୍ୟା, ଉତ୍ତମ ଦାସ-ଦାସୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମୁକ୍ତା, ପ୍ରବାଳ ଓ ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ଏଭଳି ଅନେକ ବରପଣ ଦେଇ, ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ଓ ନିଜ ମିଥିଲା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଏବଂ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଆୟୋଧ୍ୟା ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରିଲେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକାଠି ଘୂରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଦଶରଥ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ କ୍ପମ୍ପିତ ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି।” ବସିଷ୍ଠ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ଏହା ଦେବତାମୂଳକ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଜନ୍ମିଛି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶାନ୍ତ କରୁଛନ୍ତି, ଭୟ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।” ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ହଠାତ୍ ବାତାସ ଚଢ଼ିଗଲା, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଗଲା, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିପାରାଯାଉନି। ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଛାରରେ ଢାକିଯିବା ପରି ଦେଖାଗଲା, ସେନା ଅବାକ୍ ହେଇଗଲା, କେବଳ ବସିଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଋଷି, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଜ୍ଞାନଶୀଳ ରହିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାରରେ ରାଜା ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ—ଏକ ବିରାଟ ପୁରୁଷ, ମୁଣ୍ଡରେ ଜଟା, ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ, ରାଜାନ୍ତକ, ଅପରାଜେୟ ଏବଂ କାଳାଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର। ସେ ଏକ ଫାଳା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ସମ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଧରିଥିଲେ, ତିନିପୁର ଧ୍ଵଂସକ ଶିବଙ୍କ ପରି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବସିଷ୍ଠ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟ ମିଶ୍ରିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ଏହି ଭାର୍ଗବ ପୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିଛନ୍ତି କି?” ଏହାପରେ ତାଙ୍କର ମନରେ ଆଶ୍ୱାସ ଆସିଲା—“ସେ ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଏବେ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ପୁଣି ତାହା କରିବେନି।” ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷି ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ—“ରାମ, ରାମ!” ଏହି ସମ୍ମାନ ପାଇ ବଳଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ଆଗେଲେ। ଏଠାରେ ସତ୍ତତିପଞ୍ଚସତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଭାର୍ଗବ ରାମ କହିଲେ—“ହେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବ ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି। ତୁମେ ଧନୁର୍ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଶୁଣିଛି। ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଧନୁର୍ଭଙ୍ଗ ଦେଖିବା ପରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଆଉ ଏକ ଶୁଭ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇଛି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ପ୍ରଭଳ ଜମଦଗ୍ନିୟ ଧନୁଷ୍ୟ ରହିଛି, ଏହାକୁ ବାଣ ଲଗାଇ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖା। ତୁମେ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ବାଣ ଲଗାଇ ପାରିଲେ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀରତା ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—“ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମଧ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ମୋ ଯୁବକ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଆପଣ ପୃଥିବୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।