ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମଙ୍କୁ ମିଥିଳାର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଜନକ କହିଲେ, “ହେ ରଘୁକୁଳ ଶିରୋମଣି, ତୁମେ ତୁମ ହସ୍ତରେ ମାଣ୍ଡବୀଙ୍କ ହସ୍ତ ଧର।” ସେଉଁଠି ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜନକ କହିଲେ, “ହେ ବଳଶାଳୀ, ତୁମେ ତୁମ ହସ୍ତରେ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କ ହସ୍ତ ଧର। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼, ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ।” ଜନକ କହିଲେ, “କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ସମୟ ଶୁଭ ସେହି ସମୟ କ୍ଷୟ ହେଉ ନାହିଁ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ହସ୍ତ ମିଳାଇଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ଚାରି ଭାଇ ତାଙ୍କର ଚାରି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନି, ବେଦି ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ରଘୁବଂଶୀ ମହାପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଋଷିମାନେ ସହିତ, ବିଧିମତ୍ ଭାବେ ବିବାହ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଫୁଲ ଝଉଁ ଝଉଁ କରି ପଡ଼ିଲା, ଦେବଦୁନିଆଁ ଢୋଳ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ; ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ବିବାହରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ଏହି ଭାବେ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ କାଳରେ, ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଶୂରବୀରମାନେ ତିନିଥର ଅଗ୍ନିକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ; ରାଜା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋଷି, ବନ୍ଧୁ ଓ ପରିଜନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା; ଏବେ ଚୁଅନ୍ତୁ ଚଉହଠିଏ ସର୍ଗ। ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଉତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ମିଥିଳାର ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ସହରକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଲେ। ତାପରେ ବିଦେହର ରାଜା ବହୁତ ବିବାହ ଉପହାର ଦେଲେ; ମିଥିଳାପତି ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ। ସେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ କମ୍ବଳ, ବସ୍ତ୍ର, ରେଶମ ପୋଷାକ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଓ ଚାରି ଦଳର ସେନା ଦେଲେ। ସେ ଏକଶତ କନ୍ୟା, ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା ଦାସ-ଦାସୀ ସହିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଖାଦିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳ ଦେଲେ। ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ଅପୂର୍ବ ବିବାହ ଉପହାର ଦେଲେ; ଏମିତି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଦେଇ, ରାଜା ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ମିଥିଳାପତି ତାଙ୍କର ନିଜ ସହର ମିଥିଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ଅୟୋଧ୍ୟାଧୀଶ ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଫେରିଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆଗରେ ରହି, ସେ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ; ଏହିପରି ରାମ, ଋଷି ଓ ରାଜାଙ୍କ ସମାବେଶରେ ଯାତ୍ରା ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଭୟାନକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଭୂମିର ସମସ୍ତ ପଶୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟାନକ କାହିଁକି? ପଶୁମାନେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରୁଛନ୍ତି କାହିଁକି?” “ମୋର ହୃଦୟ କାମ୍ପୁଛି, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ କ’ଣ?” ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଚିନ୍ତା ସୁଣି ବସିଷ୍ଠ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ, “ଏହାର ଫଳ ଶୁଣ; ଏହା ଦେବୀୟ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ପଶୁମାନେ ଶାନ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି, ଭୟ ଛାଡ଼।” ଏହି ଆଲୋଚନା ସମୟରେ, ବାୟୁ ଚଳିଗଲା, ସମଗ୍ର ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଗଲା, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ। ସବୁଠି ରାଖ ଛାଡ଼ିଗଲା, ସେନା ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥ ହେଇଗଲା; ବସିଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଋଷି ଓ ରାଜା ସହିତ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ମାତ୍ର ସଚେତନ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଅଚେତନ। ଏହି ଭୟାନକ ଅନ୍ଧକାରରେ ସେନା ରାଖରେ ଢାକିଗଲା। ତାପରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ ଏକ ବିଶାଳ ପୁରୁଷ, ଜଟା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ସେ ଥିଲେ ଭାର୍ଗବ, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାଜନାଶକ। ସେ କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଅପରାଜୟ, କାଳାଗ୍ନିପରି ଭୟାନକ, ତପୋଜ୍ଵଳିତ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅସହ୍ୟ। ତାଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ପରଶୁ, ହାତରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ସମ ଧନୁଷ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଧାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିପୁର ସଂହାର ସମୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ପାଠରେ ଲିନ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ କଥା ହେଲେ: “ଏହେଁ, ତାଙ୍କ ପିତୃବଧ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ, ପୁନି କି ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟବଂଶକୁ ସଂହାରିବେ?” “ସେ ଏପୂର୍ବ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସଂହାର କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ତାପ ଶମିତ; ସେ ପୁନି ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନ୍ତି ନାହିଁ।” ଏଭଳି କହି, ଉପହାର ନେଇ, ଋଷିମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ସମ୍ମାନ କଲେ: “ରାମ, ରାମ!” ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏଠାରେ ପଚାତ୍ତରିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହି ସର୍ଗ ଶୁଣ। “ହେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ତୁମ ଅସାଧାରଣ ପରାକ୍ରମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତୁମେ ଯେ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ସବୁ ଶୁଣିଛି। ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ଘଟଣା ଶୁଣି, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆଉ ଏକ ଶୁଭ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ ଆସିଛି। ଏହା ହେଉଛି ଏହି ଭୟାନକ ଓ ପ୍ରବଳ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ; ଏହାକୁ ତୁମେ ବାଣ ଲଗାଇ ତୁମ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କର। ତୁମେ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ବାଣ ସହିତ ଚଢ଼ାଇ ପାରିଲେ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରାକ୍ରମ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।