ସମୟ ଆସିଗଲା, ସୀତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ରଖାଯାଇଲା, ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୀତା ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ରାଜା ଜନକ କହିଲେ, “ଏହି ସୀତା, ମୋର କନ୍ୟା, ତୁମ ଧର୍ମପଥର ସାଙ୍ଗୀନୀ।” ସେଉଁଠି ଅଧିକ ଶୁଭ ଅଭିଲାଷା କରି, ଜନକ କହିଲେ, “ତୁମେ ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଧର; ଏହି ସୀତା ତୁମ ପତ୍ନୀ ଭକ୍ତ, ସାଧ୍ବୀ, ନିତ୍ୟ ତୁମ ପଛରେ ଛାୟା ପରି ଚାଲିଥାଏ।” ଏହିପରି କହି, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ “ଶାଭାଶ! ଶାଭାଶ!” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ। ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଢୋଲ ଧ୍ୱନି ଓ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ କରି, ଜନକ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଦାନ କରିଦେଲେ। ଏହା ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଜନକ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମ ଭାଗ୍ୟ ଶୁଭ ହେଉ; ଯାହାକୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି, ସେ ଉର୍ମିଳା ତୁମର।” ଏହିପରି କହି, “ତୁମେ ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଧର; ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚାଲିଯାଉନାହିଁ।” ଏହାପରେ ଜନକ, ଭରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ତୁମେ ମାଣ୍ଡବୀଙ୍କର ହସ୍ତ ଧର।” ଏବଂ ମିଥିଲାର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବଳଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତୁମେ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କର ହସ୍ତ ଧର। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଓ ଶାନ୍ତ।” “କକୁତ୍ସ୍ଥମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ; ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚାଲିଯାଉନାହିଁ।” ଏପରି ଜନକଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସେମାନେ ହସ୍ତ ଧରି ଏକତ୍ର ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଚାରି ଭାଇ ଚାରି ଭାବୀ ସହିତ ଅଗ୍ନି, ବେଦି ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ରଘୁବଂଶୀ ମହାନୁଭାବମାନେ ତାଙ୍କର ନବବଧୂମାନେ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଧିମତ ବିବାହ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଦେବ ଢୋଲ ଧ୍ୱନି, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଶୁଣାଗଲା। ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ; ରଘୁବଂଶର ଏହି ବିବାହ ଦୃଶ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା। ଏପରି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନେ ତିନିଥର ଅଗ୍ନି ପରିକ୍ରମା କରି, ନବବଧୂମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଇଲେ। ରଘୁବଂଶୀ ଚାରି ଭାଇ ତାଙ୍କର ନବବଧୂମାନେ ସହିତ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ; ରାଜା ଓ ସମସ୍ତ ଋଷି, ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଚୁଅତ୍ତରିଶ ଶର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଉତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯିବା ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା, ବିଦେହ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଦ୍ରୁତ ତାଙ୍କର ନଗରକୁ ଫେରିଲେ। ତାପରେ ବିଦେହ ରାଜା ବହୁ ଦାୟଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ; ମିଥିଲାର ମହାରାଜା ଶତାଧିକ ଗାଏଁ ଦେଲେ। ସେ ଉତ୍ତମ କମ୍ବଳ, ପାଟ ଶାଢ଼ୀ, ନିୟୁତ ନିୟୁତ ବସ୍ତ୍ର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଶୋଭାୟମାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏକଶଏ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କନ୍ୟା, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଦାସ-ଦାସୀ ସହିତ, ସୁନା, ଖାଦିତ ସୁନା, ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳ ଦେଲେ। ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟଜ୍ୟ ଦେଲେ; ବହୁ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଦେଇ, ରାଜା ବିଦାୟ ନେଲେ। ମିଥିଲାପତି ତାଙ୍କର ନଗର ମିଥିଲାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଉଁଠି ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆଗରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାମ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଯିବା ବେଳେ, ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀ ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପଶୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଇ ଚଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଙ୍କର, ପଶୁମାନେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛନ୍ତି। ମୋର ହୃଦୟ କାନ୍ପୁଛି, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି। ଏହା କ’ଣ?” ରାଜାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ, “ଏହାର ଫଳ ଶୁଣ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆପଦ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଆସିଛି। ଏହି ପଶୁମାନେ ଶାନ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି, ଭୟ ଛାଡ଼ିଦିଅ।” ଏହିପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ବାୟୁ ବେଗରେ ବହିଲା, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଗଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଗଲା, ଦିଗ ଚିହ୍ନଟ ହେବା ନାହିଁ। ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଛାର ଢାକିଗଲା, ସେନା ଭ୍ରମିତ ହେଇପଡ଼ିଲା। ବସିଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ସଚେତନ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଅସଚେତନ ଲାଗିଲେ। ସେହି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ, ରାଜା ଦେଖିଲେ ଏକ ବଳଶାଳୀ ପୁରୁଷ, ମୁଣ୍ଡରେ ଜଟାରାଶି, ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ, ରାଜନାଶକ। ସେ କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଅପରାଜେୟ, କାଳାଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର, ତେଜରେ ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଅସମ୍ଭବ। ତାଙ୍କ ଗାଁଧରେ କୁଠାର, ମେଘମାଳା ପରି ଧନୁଷ୍ୟ, ହାତରେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ; ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିପୁର ନାଶ ପରି ଭୟାନକ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବସିଷ୍ଠ ନେତୃତ୍ୱରେ ଋଷିମାନେ, ଯଜ୍ଞ ଓ ପାଠରେ ନିରତ, ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଓ କଥା ହେଲେ, “ଏହି ଭାର୍ଗବ କି ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ରାଜନ୍ୟକୁ ପୁନି ନାଶ କରିବେ?” “ପୂର୍ବରୁ ସେ ରାଜନ୍ୟମାନେ ନାଶ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି; ସେ ଆଉ ରାଜନ୍ୟ ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।” ଏପରି କହି, ନିବେଦନ ସହ ବିଭୟ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ, “ରାମ, ରାମ!