ଏହି ଦୀର୍ଘ କଥାରେ, ରାମଙ୍କୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ବିବର୍ଣ୍ନ କରିଥିଲେ। ଏହି କଥାର ଆରମ୍ଭରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିକୁ ବହୁ ପୂଜା ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ଘୋଡା ଯୋକ୍ତ ରଥ ଉପଜିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ରଥରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାରେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, ଯଦି ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ ଓ ପାଠ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ନାଶ ହେବ। ଏହିପରି ଅମରତ୍ୱ ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାଇଥିବା ବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ଅମରତ୍ୱ ଉପସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଇଚ୍ଛାକୁ 'ତଥାସ୍ତୁ' କହି ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ। ଏହା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଦେବଗଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଇ ନିଜ ତେଜ ଓ ଅଲଙ୍କାର ହରାଇ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ବସିଗଲେ। ଏତେବେଳେ ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଶତକ୍ରତୁ, ଆପଣ ପୂର୍ବେ କଣ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ?" ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, "ମୁଁ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି; ସମସ୍ତେ ଏକ ରଙ୍ଗ, ଏକ ଭାଷା, ଏବଂ ଏକ ସ୍ୱଭାବରେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ଥିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ଭାବିଲି, ପ୍ରଭେଦ ଆଣିବାକୁ ମୁଁ ଏକ ନାରୀ ନିର୍ମାଣ କରିଲି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଏକଠା କରି ମୁଁ ନାରୀ ଆହଲ୍ୟାକୁ ତିଆରି କରିଲି। ଆହଲ୍ୟାର ନାମର ଅର୍ଥ, 'ହଲ' ଅର୍ଥାତ ଅପଙ୍ଗତା, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଅପଙ୍ଗତା ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ଆହଲ୍ୟା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।" ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, "ଏହି ନାରୀକୁ ତିଆରି କରି ମୁଁ ଭାବିଲି, ଏହି ନାରୀ କାହା ପାଇଁ? ତୁମେ ଆପଣ କ୍ଷେତ୍ରର ଅଧିକାରରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ଭାବିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କୁ ଭଣ୍ଡାର ଭାବରେ ସମ୍ପ୍ରତି କରିଥିଲି। ଆହଲ୍ୟା ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଗୌତମଙ୍କ ସହିତ ରହିଥିଲେ।" "ତୁମେ ଗୌତମଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦୃଢତା ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କର ସାଧନା ଜାଣି ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ। ତୁମେ ର୷ିତ ଏବଂ ରୋଷାବେଗରେ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଉପଦୃତ କରିଥିଲେ। ତୁମେ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଇଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ରୋଷିତ ହୋଇ ତୁମେ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ। ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଶକ୍ତିର ଦଶମାଂଶ ପ୍ରତିକୂଳ ହୋଇଗଲା।" "ତୁମେ ଭୟ ଛାଡି ମୋ ପତ୍ନୀକୁ ଉପଦୃତ କରିଥିବାରୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ପଡିବା। ଏହି ଅନାଚାର ମାନବ ଜଗତରେ ଦେଖାଯିବ। ଯେଉଁ ଅର୍ଦ୍ଧ କାରଣ ତୁମେ ହେବ, ତୁମେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ ଭୋଗିବା; ତୁମ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଅସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦେବତା ଅଧିପତି ହେବେ, ସେ ମଧ୍ୟ ନିରନ୍ତର ରହିବେ ନାହିଁ।" "ତାପରେ ଗୌତମ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ତିରସ୍କାର କରି କହିଲେ: 'ଦୁଷ୍ଟା, ମୋ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉ!' ତୁମେ ସୂନ୍ଦରତା ଓ ଯୁବତ୍ୱ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ତେଣୁ ତୁମେ ଏକା ସୂନ୍ଦରୀ ରହିବେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତୁମ ସୂନ୍ଦରତା ହରାଇଦେବେ, କାରଣ ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ଠାରୁ ଏପରି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟତା ଆସିଛି।" "ଏହି ଦିନ ଠାରୁ ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରାଣୀ ସୂନ୍ଦରତା ରଖିଥିଲେ; ଆହଲ୍ୟା ଗୌତମଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନରେ ଏକ ଦେବତା ତୁମ ରୂପରେ ଆସି ମୋତେ ଉପଦୃତ କଲେ; ମୋ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ନାହିଁ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଦୟା କରନ୍ତୁ।'" "ଗୌତମ ଉତ୍ତର କଲେ: 'ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଜନ୍ମ ନେବେ। ତାଙ୍କ ନାମ ରାମ ହେବ; ସେ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ମାନବ ରୂପରେ ଆସିବେ। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ପବିତ୍ର ହେବେ।" "ସେ ଏକା ତୁମ ଅପରାଧ ପବିତ୍ର କରିପାରିବେ; ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଆସିପାରିବେ। ତାପରେ ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ରହିବି।" ଏପରି କହି ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଆହଲ୍ୟା ତପସ୍ୟା ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଗୌତମଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିଲା। ପ୍ରଜାପତି ଇନ୍ଦ୍ରକୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ତାହା ପାଇଁ ଏହି ଦିନ ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ପଡିଛ।" "ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ-ଯଜ୍ଞ କର; ଏହାରେ ପବିତ୍ର ହେଇ, ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିବ।" "ତୁମର ପୁତ୍ର ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ; ସେ ମହାସାଗରରେ ନିର୍ଯାତ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଛି।" ଏପରି ଶୁଣି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁ-ଯଜ୍ଞ କରି ତାପରେ ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ହେଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, "ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ତାହା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ କଣ କହିବି?" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବଂ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ 'ଏହା କି ଅଦ୍ଭୁତ!' ଭାବେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ କରିଲେ। ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଉଭା ଭିଭୀଷଣ କହିଲେ, "ଆଜି ମୋତେ ପୁରାତନ ଦିନର ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ମନେ ପଡ଼ୁଛି।