ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ଦାଶରଥଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ, “ଦାତା ଓ ଗ୍ରହୀତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହୁଏ; ଆପଣ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତୁ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଦାନଶୀଳ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦାଶରଥ କହିଲେ, “ମୋର ଦ୍ୱାରରେ କିଏ ପାଳି ଦେଉଛି? କିଏ ଆମ୍ଭେ ଘରେ ଆଜ୍ୟା ଦେବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି? ଏହି ରାଜ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ହେବା ପରି, ମୋର ଘରେ କୌଣସି ବିଚାର ଅଛି କି?” ବିବାହ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ମୋର ଝିଅମାନେ ଅଗ୍ନି ଶାଳାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏଠି ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି; ଯାହା ହେବା ଉଚିତ, ତାହା ବିନା ବାଧା ହେଉ; ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି? ଜନକଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦାଶରଥ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ତାପରେ ବିଦେହ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୁନି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏହି କ୍ରିୟା କରନ୍ତୁ।” ବିଶ୍ୱର ଆନନ୍ଦ ରାମଙ୍କ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଜନକଙ୍କୁ “ଯଥାସ୍ଥ” କହି ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଶତାନନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ରଖି, ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଶ୍ରୀ ନିମାଣ କଲେ। ସେ ଅଗ୍ନିଶ୍ରୀକୁ ସୁଗନ୍ଧି ଫୁଲ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର, ଅଙ୍କୁର ଭରିଥିବା ଘଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ସଜାଇଲେ। ଅଙ୍କୁର ଭରିଥିବା ପାତ୍ର, ଧୂପ ଭରିଥିବା ଧୂପପାତ୍ର, ସଙ୍ଖପାତ୍ର, ଚମଚ, ମାଳା, ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ପାତ୍ର ଦେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଦର କଲେ। ଭଜା ଧାନ ଓ ପକା ଚାଉଳ ଭରିଥିବା ପାତ୍ର, ଦର୍ଭା ତଳେ ପିଛାଇ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଗଲା। ଅଗ୍ନିଶ୍ରୀରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ଯଥାବିଧି କ୍ରିୟା ଓ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ହୋମ କଲେ। ପରେ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଶୀତାକୁ ଆଣି, ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ରଖିଲେ, ଏ ସମୟରେ ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ। ଜନକ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଶୀତା, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇବା ବାଟି, ମୋର ଝିଅ, ତୁମର ଧର୍ମସଂଗିନୀ।” “ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମ ଶୁଭ ହେଉ। ତୁମ ହାତରେ ତାଙ୍କ ହାତ ଧର। ସେ ପତିଭକ୍ତା, ଶୁଭାଶୀ, ସେ ସଦା ତୁମ ପଛରେ ଛାୟା ପରି ଚାଲିବେ।” ଏହିପରି କହି, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରସ୍ନାନ ଜଳ ଦେଇ ଅଂଜଳି କଲେ; ଦେବ ଓ ଋଷିମାନେ “ଶୁଭ, ଶୁଭ!” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଦିବ୍ୟ ଢୋଲର ଶବ୍ଦ ଓ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ରଜଳରେ ପବିତ୍ର କରି ଝିଅ ଶୀତାକୁ ଦେଇ ଦେଲେ। ଏହି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜନକ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆସ, ତୁମ ଶୁଭ ହେଉ; ଉର୍ମିଳା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି, ସେ ତୁମର।” “ତୁମେ ତାଙ୍କ ହାତ ଧର; ଶୁଭ ସମୟ ଯାଉ ଦିଅନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି, ଜନକ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ମାଣ୍ଡବୀଙ୍କ ହାତ ତୁମ ହାତରେ ଧର।” ମିଥିଲାର ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, “ଶୂରବାହୁ, ଶ୍ରୁତକୀର୍ତିଙ୍କ ହାତ ତୁମ ହାତରେ ଧର।” “ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ।” “କକୁତ୍ସ୍ଥମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରହନ୍ତୁ; ଶୁଭ ସମୟ ଚାଲିଯିବା ଦିଅନାହିଁ।” ଜନକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ହାତରେ ହାତ ଧରିଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିର୍ଦେଶାନୁସାରେ ଚାରିଜଣ ଚାରି ଝିଅ ସହିତ ଅଗ୍ନି, ଶାଳା ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ରଘୁବଂଶୀ ମହାପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ବିବାହ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଆକାଶରୁ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଢୋଲ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା। ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ; ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେଙ୍କ ବିବାହରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା। ଏହିପରି ଉତ୍ସବ ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ ରେଖା ହେଉଥିବାବେଳେ, ଚାରିପୁଅ ଅଗ୍ନିକୁ ତିନିବାର ପରିକ୍ରମା କରି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ପରେ ରଘୁବଂଶୀମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ବିଶ୍ରାମ ନିବାସକୁ ଗଲେ; ରାଜା ଓ ଋଷିମାନେ, ନିକଟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏବେ ତୁମେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଚୁହାତିରି ସର୍ଗ ଶୁଣ। ବାଲମୀକି ରାମାୟଣର ଏହି ଚୁହାତିରି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାତି ଯିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଚାଲିଗଲା ପରେ, ଦାଶରଥ ରାଜା ବିଦେହ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ। ଏହିପରି, ବିଦେହ ରାଜା ଅନେକ ବିବାହ ଉପହାର ଦେଲେ; ମିଥିଲାର ରାଜା ଶତାଧିକ ଗୋବାଳ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉନ୍ନ ଓ ରେଶମ, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବସ୍ତ୍ର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଓ ପଦାଟୀ ସେନା, ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିବା ଦେଲେ। ସେ ଏକ ଶତ କନ୍ୟା, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀଦାସୀ ସହିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳ ଦେଲେ। ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଅପୂର୍ବ ବିବାହ ଉପହାର ଦେଲେ; ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଦେଇ, ରାଜା ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କାର କରି ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ମିଥିଲାର ଅଧିପତି ନିଜ ସହର ମିଥିଲାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ କରି, ସେନା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ମାନବ ସିଂହ ରାମ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ; ଏବଂ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେ ଚକ୍ରାକାର ଚଳନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ଦାଶରଥ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଏବଂ ପଶୁମାନେ ଚକ୍ରାକାର ଚାଲିଛନ୍ତି; ଏହି ରହସ୍ୟ କ’ଣ?