ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନା ଆଗରେ ଅସୀମ, ଅକ୍ଷୟ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଦେଖି ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ତେଜନା ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଆସିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର, ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ତୁମୁଳ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରାବଣଙ୍କର ଶୂର ବନ୍ଧୁମାନେ, ଭୟଙ୍କର ରୂପଧାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାରୀଚ, ପ୍ରହସ୍ତ, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ, ମହୋଦର, ଅକମ୍ପନ, ନିକୁମ୍ଭ, ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଥିଲେ। ସେହିପରି ସଂହ୍ଲାଦ, ଧୂମକେତୁ, ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଘଟୋଦର, ଜମ୍ବୁମାଳୀ, ମହାହ୍ରାଦ ଓ ବିରୂପାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିଲେ। ସୁପ୍ତଘ୍ନ, ଯଜ୍ଞକୋପ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୂଷଣ, ଖର, ତ୍ରିଶିରା, କରବୀରାକ୍ଷ ଓ ସୂର୍ୟଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଳରେ ଥିଲେ। ମହାକାୟ, ଅତିକାୟ, ଦେବାନ୍ତକ ଓ ନରାନ୍ତକଙ୍କ ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାବଣଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ସୁମାଳୀ ରଣଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଝଡ଼ ମେଘକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦିଏ। ଏପରି ଭାବେ, ରାତିର ଚରାଚର ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେବତାମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ହଟାଇଦେଲେ, ଯେପରି ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଚିତ୍କାର କରି ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଷ୍ଟମ ବସୁ ସାବିତ୍ର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାହାପରେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଦିତ୍ୟ—ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଓ ପୂଷା—ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଭୟଶୂନ୍ୟ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଦେବତା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଶତ-ଶତ, ସହସ୍ର-ସହସ୍ର ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହେ ରାମ, ସୁମାଳୀ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ଦେବସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ସମଗ୍ର ଦିବ୍ୟ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଝଡ଼ ମେଘକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି। ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୁଳର ମହାବୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଟିକି ପାରିଲେନି। ସେତେବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ସୁମାଳୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଷ୍ଟମ ବସୁ ସାବିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ। ନିଜ ରଥଦଳ ସହିତ ତେଜସ୍ୱୀ ସାବିତ୍ର ଶୂରତାରେ ରାତିର ଚରାଚର ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଧା ଦେଲେ। ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସୁମାଳୀ ଓ ବସୁ, ଦୁହେଁ ଅଦମ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧା, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ। ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ବସୁ ଶତ-ଶତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସୁମାଳୀଙ୍କ ନାଗ-ରଥକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ରଥ ଧ୍ୱଂସ ହେବା ପରେ ବସୁ ନିଜ ଗଦା ଉଠାଇ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିଶିଖା-ସମ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗଦା ନେଇ, ଯେଉଁଟି କାଳଦଣ୍ଡ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେହି ଗଦା ସୁମାଳୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘୋର ଆଘାତ କଲେ। ସେହି ଗଦା ତାଙ୍କୁ ଲାଗି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଆଘାତ ପ୍ରାୟ ଧ୍ୱନି କରି ମହାପ୍ରଭା ଦେଖାଉଥିଲା। ଏହି ଘାତରେ ସୁମାଳୀଙ୍କ ମାଂସ, ମୁଣ୍ଡ, ଅସ୍ଥି—କିଛି ଦେଖାଯାଇଲାନି; ସମସ୍ତ କିଛି ରଣଭୂମିରେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲା। ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଏକଠି ହୋଇ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ, ବସୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ହଟାଇଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସୁମାଳୀଙ୍କ ଭସ୍ମୀଭୂତ ଦେହ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସେନାର ଭୟଙ୍କର ପରାଜୟ ଦେଖି, ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ ମେଘନାଦ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ରୋକି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଁଡ଼ାଇଲେ। ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଅଗ୍ନିସମ ରଥ 'ସୁରଥ' ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ପରି ଦେବସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ସେତେବେଳେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେହି ମେଘନାଦଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଁଡ଼ାଇଲେନି; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କର ଭୟ ଦେଖି, ଶକ୍ର ଦେବତାମାନେକୁ କହିଲେ—"ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ପଳାନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତୁ, ମୋର ପୁତ୍ର ଅଜୟ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।" ତାହାପରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜୟନ୍ତ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶଚୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ରାବଣପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଦେବତା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ମାତଳିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୋମୁଖ ଉପରେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହିପରି, ଶଚୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଓ ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚାରିଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ମହାକ୍ରୋଧରେ, ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ରଙ୍ଗିନ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉପରେ ବାଣର ବୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହିପରି, ସେ ଦେବସେନା ଉପରେ ହଜାର-ହଜାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଫିଙ୍ଗିଲେ। ସେ ଶତାଘ୍ନୀ, ଗଦା, ଶୁଳ, ମୁଶଳ, ଖଡ୍ଗ, ପରଶୁ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଛାଡ଼ି ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଦେବ-ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧ ରଣଭୂମିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଲା।