ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଚମକୁଥିବା ନୟନ, ମୋତିରେ ଗଢ଼ା ନିତମ୍ବ ଉପରେ ମଣିମାଳିକା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ପ୍ରେମର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଛଅ ଋତୁର ତାଜା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବିଶେଷ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏହାରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ—ତାଳମୟ ଓ ଶାନ୍ତ, ଘନ ମେଘ ଭଳି ଗାଢ଼ ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭୂକୁଣ୍ଡଳ ଧନୁଷ ଆକୃତିର, ଉରୁ ଶିଶୁ ହାତୀର ଦଣ୍ଡ ଭଳି, ହାତ ନରମ କୋମଳ କିଶଳୟ ପରି। ସେ ସେନା ମଧ୍ୟରୁ ଚାଲିଯାଉଥିବାବେଳେ, ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାକିଥିଲେ। ଆକାଙ୍କ୍ଷାର ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ରାବଣ ଉଠିଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଲଜ୍ଜିତ ହସ୍ତ ଧରି, ହସି ହସି କହିଲେ, “କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ଶିଥିଳ କଟିବଳା? କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନେଇ ଚାଲିଛ? ଏହି ସଉଭାଗ୍ୟ କାହା ପାଇଁ? କିଏ ତୁମ ସାଙ୍ଗ ଉପଭୋଗ କରିବ?” “ଆଜି କିଏ ତୁମ ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ଗନ୍ଧରସିତ ମୁଁହର ଅମୃତ ରସକୁ ଆସ୍ୱାଦନ କରିବ? ହେ ଲଜ୍ଜିତେ, କିଏ ତୁମ ଦୁଇ ଶୁଭ୍ର, ସମୀପସ୍ଥିତ, ସୁନାର ଘଡ଼ା ପରି ଏଇ ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ତନକୁ ବକ୍ଷସ୍ପର୍ଶ କରିବ? କିଏ ଏହି ସୁନା ଚକ୍ର ପରି, ସୁନା ଶୃଙ୍ଖଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସ୍ବର୍ଗ ସମ ତୁମ ଚଉଡ଼ା ନିତମ୍ବକୁ ଆସ୍ତି ଉପରେ ଚଢ଼ିବ?” “ଆଜି ମୋଠାରୁ ବଡ଼ କିଏ ଅଛି? ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ? ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହା ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଲଜ୍ଜିତେ। ଏଠି, ଚଉଡ଼ା ନିତମ୍ବବତୀ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ପାଥର ଶିଳାରେ ବିଶ୍ରାମ କର। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ପ୍ରଭୁ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଦଶମୁଖ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାରେ ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛି—ମୋତେ ତୁମ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର, ଯିଏ ଲୋକପତି ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ଅତି ଭୟଭୀତ ଓ ହସ୍ତ ଜୋଡି ତାଳ ଥର୍ଥରାଇ କହିଲେ, “କୃପା କରନ୍ତୁ, ଆପଣ ମୋ ଉପରେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଆପଣ ମୋଠାରୁ ଉଚ୍ଚ। ଯଦି କେହି ଅପମାନ କରେ, ଆପଣଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ମୋତେ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା; ନୀତିଅନୁସାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏହା ସତ୍ୟ କହୁଛି।” ଏହିପରେ ଦଶଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ନମାଇ, ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଉଥିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପୁଅର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତେବେ ତୁମେ ମୋର ବହୁଁ।”—ଏହିପରି ରମ୍ଭା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏହିଠି ଏହିପରି। ନୀତିଅନୁସାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ୟ; ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପୁଅ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରାଣସମ ଆତ୍ମୀୟ, ତିନି ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତି ଅଛି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ନଳକୁବେର। ଧର୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୌର୍ୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି, ଓ କ୍ଷମାରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ। ମୁଁ ଲୋକପାଳପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିବେଦିତ, ଏଇ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ମୁଁ ସେଉଁଠି ପାଇଁ ପିନ୍ଧିଛି। ଏପରି ପ୍ରେମ ମୋପାଇଁ ଅନ୍ୟ କାହାରି ନାହିଁ। ଏହି ସତ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ୟ, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୋ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ମୋତେ ଯିବାକୁ ଦିଅ। ଧର୍ମପଥ ଅନୁସରଣ କର, ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ୟ; ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ସମ୍ମାନ କରିବି, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ସୁରକ୍ଷା ହେବା ଉଚିତ।" ଏପରି ଶୁଣି, ଦଶଗ୍ରୀବ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ବହୁଁ, ତୁମେ ଏକପତ୍ନୀ ଧର୍ମ କଥା କହିଲ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଧର୍ମ ସ୍ଥାୟୀ, ଦିବ୍ୟ ଲୋକର ନୀତି। ଅପ୍ସରାମାନେ କୌଣସି ପତି ଧରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ନାହିଁ ଏକପତ୍ନୀ ଧର୍ମ।" ଏହିପରି କହି, ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ପାଥର ଶିଳା ଉପରେ ବସାଇ, କାମବାସନାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଦୂଷିତ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ଏହିଠି ରମ୍ଭା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଖସିଯିବାରେ, ଏକ ମହାହସ୍ତୀ ଖେଳରେ ତରଙ୍ଗିତ ନଦୀ ପରି ହେଇଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର କେଶ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ, ହସ୍ତ ଥର୍ଥରାଇ, ସେ ମଳୟ ପବନ ଦ୍ୱାରା ହଲୁଣି ହୋଇଥିବା ଫୁଲିଥିବା ବେଳ ଲତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଳ ଥର୍ଥରାଇ, ଲଜ୍ଜା ଓ ଭୟରେ, ହସ୍ତ ଜୋଡି ସେ ନଳକୁବେରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପାଦ ପ୍ରତି ଶରଣ ନେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ନଳକୁବେର କହିଲେ, “ଶୁଭେ, କ’ଣ ଘଟିଲା ଯେ ତୁମେ ମୋ ପାଦରେ ପଡ଼ିଛ?” ସେ ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ଓ ଥର୍ଥରାଇ, ହସ୍ତ ଜୋଡି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଯଥାଯଥିକ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। “ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଦଶମୁଖ ଏଠିକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଯିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସି, ସେନା ସହିତ ମୋତେ ଜୋରପୂର୍ବକ ନେଇଗଲେ। ମୁଁ ଯିବାବେଳେ ସେ ମୋତେ ଦେଖି, ଧରିଲେ; ଏହି ରାକ୍ଷସ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ମୁଁ କାହାର?” ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଲି, କିନ୍ତୁ କାମ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସେ ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ। ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରାର୍ଥନା କଲି, ‘ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅର ବହୁଁ’, କିନ୍ତୁ ସେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ଜୋରପୂର୍ବକ ମୋତେ ଦୂଷିତ କଲେ। ଏହିପରି ଅପରାଧ ପାଇଁ ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ଦୟାଳୁ; କାରଣ, ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷର ଶକ୍ତି ସମାନ ନୁହେଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୈଶ୍ରବଣପୁତ୍ର ନଳକୁବେର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ; ଏହି ମହାଅପମାନ ଶୁଣି ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଅପରାଧ ଅନୁଭବି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ସେ ଜଳ ଧରି ଶୂଦ୍ଧି କରି, ରାକ୍ଷସରାଜ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ।