ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକିରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଏହି ଦିନ ରାଜା ଦଶରଥ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୋଦାନ କରୁଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ଶୂରବୀର ଯୁଧାଜିତ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ଯୁଧାଜିତ କେକୟ ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ, ଭରତଙ୍କର ମାମା। ସେ ଦଶରଥଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ଜାଣି, ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ: “ମୋର ପିତା, କେକୟ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ପଠାଇଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଯେଉଁଠାରେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସବୁ ଭଲ ଅଛି। ମୋ ମାମା, ଏ ଭୂମିର ଅଧିପତି, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଛି। ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବିବାହ ପାଇଁ ମିଥିଳାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଆପଣ ସହିତ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ମୋ ଭଉଣୀପୁଅକୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।” ତାପରେ ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ସେଉଁଠାରେ ସେଉଁଠି ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ, ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ସହିତ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସକାଳେ, ଦଶରଥ ରାଜା ବିଦ୍ୱାନ୍ ସାଧୁମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଗଲେ। ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶରୀରରେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ବଶିଷ୍ଠମୁନି ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ସାଙ୍ଗେ, ବଶିଷ୍ଠ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ: “ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ସହିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବର ପ୍ରାପ୍ତି ଚାହାଁନ୍ତି। ଦାତା ଓ ଗ୍ରାହକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିବାହ କରି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଓ ଦାନଶୀଳ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଜନକ କହିଲେ: “ମୋ ଦ୍ୱାରରେ କିଏ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି? ଏ ରାଜ୍ୟ ତ ଆପଣଙ୍କର ନିଜ ଘର ଭଳି। ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଶେଷ, ମୋ ଝିଅମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି, ଅମ୍ବର ଭଳି ଜ୍ୱଳିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିଛି, ବିଘ୍ନ ବ୍ୟତିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ, ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି?” ଜନକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଓ ଋଷିମାନେ ସହ ଆସିଲେ। ତାପରେ ଜନକ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷି, ସମସ୍ତ ସାଧୁମାନେ ସହିତ ଏହି କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ। ରାମଙ୍କ ବିବାହ ହେଉ।” ବଶିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଶତାନନ୍ଦଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ମଣ୍ଡପର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ବେଦି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ସେହି ବେଦିକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର, ଅଙ୍କୁର ଭରା ଘଟ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ। ମୂଳାଂକୁର ଭରା ପାତ୍ର, ଧୂପ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟାଦି ପାତ୍ର, ଚମ୍ପା ମାଳା, ଛାଲି ଭରା ଲାଡୁ, ଚିଡ଼ା, ଦର୍ଭା ଓ ମନ୍ତ୍ରଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ରଖିଲେ। ଅଗ୍ନି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ହୋମ କଲେ। ତା’ ପରେ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତା ସୀତାଙ୍କୁ ନିଆନ୍ତି, ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ବସାଇଲେ। ରାଜା ଜନକ, କଉସଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦବର୍ଦ୍ଧନ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହେଁ ସୀତା, ମୋ ଝିଅ, ଧର୍ମରେ ତୁମ ସାଥି। ତୁମ ଭାଗ୍ୟ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ, ତୁମ ହାତରେ ତାଙ୍କ ହାତ ଧର। ସେ ପତିବ୍ରତା, ଶୁଭଳକ୍ଷଣା, ସଦା ଛାୟାଭଳି ତୁମ ସହ ରହିବେ।” ଏପରି କହି, ରାଜା ଜନକ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଚମୁରେ ଢାଳିଲେ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ “ଶାଭାଶ! ଶାଭାଶ!” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଦେବଦୁନିଆଁ ଢୋଳ ଧ୍ୱନି, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଏପରି ଭାବେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଝିଅ ସୀତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଜନକ କହିଲେ: “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆସ, ତୁମ ଭାଗ୍ୟ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ; ଉର୍ମିଳା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି, ସେ ତୁମେ ନିଅ। ତାଙ୍କ ହାତ ଧର, ସମୟ ଅତିକ୍ରମ ହେଉନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ଜନକ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଓ ରଘୁବଂଶ ଶିରୋମଣି, ତୁମ ହାତରେ ମାଣ୍ଡବୀଙ୍କ ହାତ ଧର।” ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଓ ମହାବଳୀ, ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କ ହାତ ଧର। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଛ। କକୁତ୍ସ୍ଥମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ, ସମୟ ଅତିକ୍ରମ ହେଉନାହିଁ।” ଜନକଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ହାତରେ ହାତ ଧରିଲେ। ଚାରିଜଣ ଭାଇ ତାଙ୍କ ଚାରିଜଣ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ, ଅଗ୍ନି, ବେଦି ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ରଘୁବଂଶୀ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏବଂ ସାଧୁମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଚମକୁଥିବା ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଦେବଦୁନିଆଁ ବାଦ୍ୟ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଶୁଣାଗଲା। ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ; ଏହି ରଘୁବଂଶୀମାନଙ୍କ ବିବାହ ଉତ୍ସବରେ ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା। ଏଭଳି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନିକୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଗୃହପାଳନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।