ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏପରି କୁକର୍ମ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଛ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର ଖ୍ୟାତି ଓ ବଂଶକୁ ନାଶ କରେ, ଓ ନିଜ ପରିଜନଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରେ। ତୁମେ ନିଜ ପରିଜନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ଆଣିଥିଲ; କିନ୍ତୁ, ରାଜା, କୁମ୍ଭୀନସୀକୁ ତୁମଠାରୁ ମଧୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ଯିଏ ତୁମଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାବଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଚାରିଲେ, ‘ଏହି କ’ଣ? ଏହି ମଧୁ କିଏ?’ ବିଭୀଷଣ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ ଶୁଣ। ଆମ ମା’ର ମାମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼, ସୁମାଳିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଭାଇ, ମାଲ୍ୟବାନ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ରାକ୍ଷସ। ସେ ଆମ ମା’ର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଇ ଓ ଆମ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଝିଅ କୁମ୍ଭୀନସୀ। ସେ ଆମ ମାମୀ, ଓ ଏହି ଅଗ୍ନିଜନିତ କନ୍ୟା ଧର୍ମକ୍ରମେ ଆମ ଭଉଣୀ। ସେ ମଧୁ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଅନ୍ତୁ ହୋଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ମୁଁ ଜଳରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲି। ଏହି ସମୟରେ, ମହାରାଜ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଘୁମେ ଥିଲେ, ମଧୁ ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ଓ ନିଜ ଶୟନଗୃହରେ ଘୁମୁଥିବାବେଳେ ନେଇଗଲେ, ରାଜନ୍, ତୁମେ ଶୁଣିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ମଧୁକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ। ଭାଇମାନେ ଯେପରି ଝିଅକୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ ରଖନ୍ତି, ଏହା ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଏବେ ଘଟିଛି, ଏହି କଥା ଜାଣ। ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏହି ଉପାଲୋଚନା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ମନେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ସମୁଦ୍ର କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ। ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇ ଦେଶେ, ‘ମୋର ରଥ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ମୋର ଶୂରମାନେ ତୟାରି ହେଉନ୍ତୁ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୁଖ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜ ଯାନରେ ବସି, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତୁ। ଆଜି ମୁଁ ମଧୁକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରି, ମୋ ସଂଗୀମାନେ ସହିତ ଦେବଲୋକ ଅଭିମୁଖେ ଯିବି।’ ତୁରନ୍ତେ ଚାରି ହଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ସେନାର ଆଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରାବଣ, ଓ ପଛରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ବିଭୀଷଣ ଧାର୍ମିକ ଭାବରେ ଲଙ୍କାରେ ରହିଲେ, ଶେଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧୁପୁର ଅଭିମୁଖେ ଯାଇଲେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ କ୍ରୂର ଗଧା, ଉଠ, ଘୋଡ଼ା, ମଗର, ଓ ବଡ଼ ସର୍ପ ସହିତ ଆକାଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏଠାରେ ଶତଧିକ ଦৈତ୍ୟ, ଯେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା ରଖୁଥିଲେ, ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି ପଛୁଆଁ ଚାଲିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତେ ମଧୁପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ମଧୁକୁ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ କୁମ୍ଭୀନସୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭାଇଙ୍କ ପାଏଁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ସେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଥିବା କୁମ୍ଭୀନସୀଙ୍କୁ ସେ ଉଠାଇ କହିଲେ, ‘ଭୟ କରନି।’ ତାପରେ ରାବଣ, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଭଉଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ଯଦି ଆଜି ମୁଁ ତୋ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିଛି, ତେବେ ରୋଷରେ ମଧୁଙ୍କୁ ମାରନି, ଏହି ଦୟା ଓ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କର।’ କୁମ୍ଭୀନସୀ କହିଲେ, ‘ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ କୁଳର ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଏଭଳି ଭୟ ଥାଏ ନାହିଁ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ହାନି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଅପଶକୁନ। ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ, ଆପଣ ସତ୍ୟବାଦୀ ହୁଅନ୍ତୁ ଓ ମୋର ଅର୍ଥ ଦେଖନ୍ତୁ; ଆପଣ ନିଜେ କହିଛନ୍ତି, ‘ଭୟ କରନି।’ ଏହାପରେ ରାବଣ ଭଉଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ତୋର ସ୍ୱାମୀ କେଉଁଠି? ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣ।’ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦେବଲୋକ ଯିବି ଓ ବିଜୟ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରିବି; ତୋ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଓ ଦୟାବଶତଃ ମୁଁ ମଧୁକୁ ମାରିବି ନାହିଁ।’ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭୀନସୀ ନିଜ ଶୟନରେ ଘୁମୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ସ୍ୱାମୀକୁ ଉଠାଇ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ, ‘ମୋର ଦଶମୁଖୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଆସିଛନ୍ତି; ସେ ଦେବଲୋକ ଉପରେ ବିଜୟ ଚାହାନ୍ତି, ତୁମର ସହଯୋଗ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁମେ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗ କର, ଏହା ଉଚିତ।’ ସେ କହିଲେ, ‘ଯଥାସ୍ଥିତି ହେଉ।’ ପରେ ମଧୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ରାକ୍ଷସମୁନି ରାବଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଉପାସନା କଲେ। ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରି, ଶୂରବୀର ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ମଧୁଙ୍କ ଘରେ ଏକ ରାତି ବିତାଇ, ପରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ତାପରେ ସେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଆସି, ଏହାକୁ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ସେଠାରେ ସେନା ଶିବିର କଲେ। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଶିବିର କରିବାକୁ ଚୟନ କଲେ। ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଗିରି ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଉଦୟ ହେଲା, ସେବେ ସମଗ୍ର ରାକ୍ଷସ ସେନା ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଶୟନ କଲେ। ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ପର୍ବତ ଶିଖରେ ବସି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ। କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲର ଦୀପ୍ତି, ଘନ କଦମ୍ବ ଜଙ୍ଗଲ, ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଜଳରେ ସେ ମନୋହର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ତାହା ସହିତ କମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ମନ୍ଦାର ଗଛ, ଆମ୍ବ, ପାଟଳ, ଲୋଧ୍ର, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ଅର୍ଜୁନ, କେତକୀ, ତଗର, ନାଡିଆ, ପ୍ରିୟାଳ, କଣ୍ଟିଆ ଫଳ ଓ ପଣସ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ଉଦ୍ୟାନ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।