ହେ ରାଜା, ତୁମର କାରଣରେ ମୁଁ ବିଧବା ନାମ ଧାରଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲି; ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଜମାତାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ କିଛି ଲଜ୍ଜା ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ନିଜ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନା ଦେଇ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ସେଉଁଠି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ବସ୍, ମୋ ଶିଶୁ, ଏତେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ମନ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଥିଲା, ଜୟ ଅଭିଲାଷୀ ହୋଇ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲି, ତେଣୁ ମୁଁ ମିତ୍ର କି ବିପକ୍ଷ ଜଣା ନଥିଲି। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋର ଉତ୍ସାହରେ ମୁଁ ଜଣିପାରିଲିନି ଯେ ସେ ମୋର ଜମାତା, ଏହିଭଳି ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ମୋ ହାତରେ ନିହତ ହେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଉପକୃତ କାମ କରିବି—ତୁମେ ତୁମ ଭାଇ ଖରଙ୍କ ନିକଟରେ ବସ। ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଅଧିପତି ହେବେ, ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ସେ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଏହି ଖର, ତୁମ ମାମାଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମର ନାୟକ ହେବେ; ଏହି ରାତ୍ରିଚର ସଦା ତୁମର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବେ। ଏହି ବୀର ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ତୁରନ୍ତ ଯିବ; ଦୂଷଣ ତାଙ୍କ ଚେତ୍ରପତି ହେବେ। ଏଠାରେ ଖର ସଦା ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ; ସେ ଇଚ୍ଛାମତ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ହେବେ।" ଏଭଳି କହି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ତାଙ୍କ ସେନା, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଖର ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଚାରିଦିଗରେ ଦୃତ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି ସେ ଶତ୍ରୁହୀନ ଏକ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ ଶୂର୍ପଣଖା ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସିଲେ। ଏପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଏହି ଭୟାନକ ଅରଣ୍ୟ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନା ଦେଇ, ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଖୁସି ହେଲେ। ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସର ରାଜା ନିଜ ସାଥିଦେଖା ସହିତ ଲଙ୍କାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ୟାନ ନିକୁମ୍ଭିଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ସେ ଏକ ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିଲେ, ଶତଶଃ ବେଦି ଓ ଶୋଭାମୟ ମଂଚରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ସେଠି ସେ ନିଜ ପୁଅ ମେଘନାଦକୁ ଦେଖିଲେ—ଭୟଙ୍କର ରୂପ, କଳମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା। ସେଠାକୁ ଗଲାପରେ, ଲଙ୍କାପତି ରାବଣ ନିଜ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅ, ଏହି କ’ଣ କରୁଛ? ସତ୍ୟ କହ, କେମିତି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହେଇଛ?” ତାହାପରେ ଦ୍ୱିଜତମ ଏବଂ ତପସ୍ବୀ ଉଶନାସ୍, ଯଜ୍ଞ ସଫଳତା ପାଇଁ ରାକ୍ଷସରେଶ୍ୱର ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜନ୍, ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେଉଛି। ତୁମର ପୁଅ ସପ୍ତ ମହାଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି—ଏହିମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ, ଅଶ୍ୱମେଧ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଯଜ୍ଞ, ରାଜସୂୟ, ଗୋମେଧ, ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଯଜ୍ଞ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ସେଠି ତୁମର ପୁଅ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟରୁ ସିଧାସଳଖ ଵର ପାଇଛନ୍ତି। ଏହି ବରମାନେ—ଇଚ୍ଛାମତ ଚଳିଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥ, ତମସୀ ମାୟା ଶକ୍ତି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ମାୟା ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଦେବତା-ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଗତି ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀର, ଅପରାଜୟ ଧନୁଷ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର। ଏହି ସମସ୍ତ ବର ପାଇ ତୁମର ପୁଅ ଏଠି ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିରେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି।” ଏପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କହିଲେ, “ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ହବି ପାଇଛନ୍ତି।” ତଥାପି, ସେ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଇ କହିଲେ, “ଯାହା ହୋଇଛି ଭଲ ହୋଇଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଚଳ, ଆମେ ଘରକୁ ଯିବା।” ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ପୁଅମାନେ ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହୀରା-ମଣି ସଦୃଶ ନାରୀମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିଥିଲେ—ତାଙ୍କୁ ନେଇଲେ। ସେଉଁଠି ନ୍ୟାୟବାନ୍ କଥାରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାରେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ, ଯାହା ଖ୍ୟାତି ଓ କୁଳର ନାଶ କରେ, ଏବଂ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ। ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ଆଣିଛ, ତଥାପି ମଧୁ ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି କୁମ୍ଭୀନାସୀକୁ ନେଇଥିଲା।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାବଣ ପଚାରିଲେ, “ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ—ଏହା କ’ଣ? ଏହି ମଧୁ କିଏ?” ବିଭୀଷଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଭାଇକୁ କହିଲେ, “ଏହି ଅପକର୍ମର ଫଳ ଶୁଣ। ଆମ ମାମାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ସୁମାଳିଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ମାଲ୍ୟବାନ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୟସ୍କ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ରାତ୍ରିଚର। ସେ ଆମ ମାଆଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଏବଂ ଆମର ଗୁରୁ, ତାଙ୍କ ଝିଅ କୁମ୍ଭୀନାସୀ। ସେ ଆମର ମାମୀ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଜାତ ଏହି କନ୍ୟା ଧର୍ମକ୍ରମେ ଆମ ଭଉଣୀ। ସେକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ମଧୁ ନେଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଯଜ୍ଞ ରେ ଲିନ ଓ ମୁଁ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲି। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଘୁମାଉଥିବା ବେଳେ, ମଧୁ ଏଠାରେ ପ୍ରଧାନ ରାକ୍ଷସ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମାରିଦେଲା। ସେ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଘୁମୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲା, ତୁମେ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ତାକୁ ମାରିଲେନି, କ୍ଷମା କଲେ।” ଏଭଳି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ପରିବାର ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ଉଦ୍ଘାଟିତ ହେଲା।