ରାବଣ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ମହାବଳୀ ସେନା ସହିତ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଯମଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସାଥୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାନବ ସଦୃଶ ଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଅନେକ ଜୀବାତ୍ମାମାନେ ସଂଘାତ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ବିକଟ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛନ୍ତି। କିଏ ମୃତ୍ତିକା ଓ କୁକୁର ଦ୍ୱାରା ଖାଉଁ ହେଉଛନ୍ତି, କିଏ କୀଟପତଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି। ସେ ଶୁଣିଲେ ଭୟଙ୍କର କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଉଛି, ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଅନେକ ଜୀବାତ୍ମା ରକ୍ତପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈତରଣୀ ନଦୀକୁ ଚାପି ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି। କିଏ ପୁଣିପୁଣି ଜଳନ୍ତ ଝାଡ଼ି ଉପରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟାୟୀମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପତ୍ରବନରେ ଛିଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି। କିଏ ରୌରବ ନରକରେ, ଲବଣ ନଦୀରେ, ଧାରାଳ ତଳୱାର ଉପରେ ତିବ୍ର ତିରିଷ୍ଣା ଓ ଭୋକରେ ଜଳ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ରାବଣ ଦେଖିଲେ ଦେହ ଶୁଷ୍କ, ଦୁଃଖିତ, ବର୍ଣ୍ଣହୀନ, ଚୁଲି ଖୋଲି ମାଟି ଓ କିଚଡ଼ ଲଗା, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଏଠୁ ସେଠା ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଅନେକ ଶବ। ଏପରି ଶତଶଃ, ସହସ୍ରଶଃ ଦୁଃଖୀ ଜୀବାତ୍ମାମାନେ ଦେଖାଗଲେ; ଆଉ କିଛି ମୂଖ୍ୟ ଗୃହରେ ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତ ଭିତରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେଉଁମାନେ ଗାଁ, ଜମି, ଅନ୍ନ, ଗୃହ ଦାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ଏଠି ରାବଣ ଦେଖିଲେ ଧର୍ମୀମାନେ ନିଜ ତେଜରେ ଅତିଜ୍ଞାନ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଲୋକିତ ହେଉଛନ୍ତି। ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଅପରାଧୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିବଳରେ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଜୀବମାନେ ଅପୂର୍ବ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ଏହିପରି ମହାରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ପିଡ଼ିତମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଯମଙ୍କର ପାଳକମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯମଙ୍କର ସେନାପତିମାନେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଶତଶଃ, ସହସ୍ରଶଃ ବୀରମାନେ ପୁଷ୍ପକ ଉପରେ ଶୂଳ, ମୁସଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଗଦା, ଶକ୍ତି, ତୋମର ମାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ବେଘାତରେ ରଥର ଆସନ, ମହଲ, କଠା, ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ମୂହୁମାଛି ମଧୁଚକ ଭଙ୍ଗ କରେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଅବିନାଶୀ ରହିଲା। ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅନେକ ସେନା ଏବଂ ଅନେକ ଅଗ୍ରଗାମୀ ବୀର ଥିଲେ। ଏବେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ସହ ଗଛ, ପାହାଡ଼, ଶତଶଃ ମହଲ ନେଇ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ରାକ୍ଷସ ପତିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଲପେଟା, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ମହାସଂଗ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ଯମଙ୍କର ବଳବାନ ବୀରମାନେ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକାଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ଯମଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ରାବଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଛାଡ଼ି ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଶୂଳ ବର୍ଷା କରିଲେ। ରାକ୍ଷସପତି ରାବଣ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ରକ୍ତରେ ଲପେଟା, ଘାତରେ ଆହତ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ସଦୃଶ ଦେଖାଉଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ଶୂଳ, ଗଦା, ପାଶ, ତୋମର, ତଳୱାର, ବାଣ, ମୁସଳ, ପାହାଡ଼, ଗଛ ଭାସିଦେଲେ। ଏଉଁ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର, ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛର ବର୍ଷା ଯମଙ୍କର ସେନା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ଭୂମି ଆଛାଦିତ ହେଲା। ତଥାପି, ସେମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭେଦି ଏବଂ ପ୍ରତିହତ କରି, ଯମଙ୍କର ବଳବାନ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଶତଶଃ, ସହସ୍ରଶଃ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିଦେଲେ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ମାଳା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅନର୍ଥକ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ପରି ଘେରି ତାଙ୍କୁ ଶୂଳ ଓ ଗଦାରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ଶ୍ୱାସ ନେବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ତାଙ୍କର କବଚ ଖସିଗଲା, ସେ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ପୁଷ୍ପକ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ନମିଲେ। ଏବେ ସେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତ କରି, କ୍ରୋଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ସଦୃଶ ଦେଖାଉଥିଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ର ଧନୁଷରେ ଧରି, 'ଥା, ଥା!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଧନୁଷ କାନକୁ ଟାଣି, ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିପୁର ଦଳନ ପରି ଏହି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ବାଣ ଅଗ୍ନିପରି, ଧୂମ ବିହୀନ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମାସରେ ଜଙ୍ଗଲ ଦାହ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା। ଅଗ୍ନିମୟ ଏହି ବାଣ, ମାଂସଭୋଜୀ ଭୂତମାନେ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗଛ ଓ ସେନାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା। ଏହି ତେଜରେ ଜଳି ଭୈବସ୍ବତ ସେନା ଜଙ୍ଗଲ ଦାହରେ ଗଛ ଭଳି ଭସ୍ମ ହେଲେ। ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମୀ ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଗଜ୍ଜନ କରିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଜ୍ଜନ ଶୁଣି ବୈବସ୍ବତ ଯମ ଭାବିଲେ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ବିଜୟୀ ହୋଇଛି, ନିଜ ସେନା ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି। ସେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ ତାଙ୍କର ସାରଥିଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ କହିଲେ, "ମୋର ରଥ ଆଣ।" ତାପରେ ସାରଥି ଦିବ୍ୟ ମହାନ ରଥ ଆଣିଦେଲେ; ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଯମ ତାହାରେ ଆରୋହଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କ୍ଲବ ଧାରଣ କରି ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଦଣ୍ଡ ସହିତ ଦଣ୍ଡ ରୂପରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦାନ୍ତିଆଁ ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ଦଁଡ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଉଭୟପାଶେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।