ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କୁ ମହାଦେବ ଶିବ ଦେବତା ଏକ ଦୀप्तିମୟ ତଳୱାର ଦେଲେ, ଯାହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହା ସହିତ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ ଆୟୁ ଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାୟକ ଶିବ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ଦାନ ପରେ, ଶିବ ରାବଣଙ୍କୁ ଏହି ତଳୱାର ଓ ଆୟୁକୁ ଅବମାନ କରିବାକୁ ନିଷେଧ କଲେ, କହିଲେ—“ଯଦି ତୁମେ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରିବ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୋ ପାଖକୁ ଫେରିଯିବ।" ଏହିପରେ, ମହେଶ୍ଵର ଶିବ ନିଜେ ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନାମ ଦେଲେ; ରାବଣ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ତାପରେ ରାବଣ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିବାରେ ଲଗିଲେ। ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁନିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଜ୍ଞାନୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ରାବଣଙ୍କ ଅଜୟତା ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆମେ ବିଜିତ ହେଲୁ”—ଏହିପରି ଅଭିମାନୀ ରାକ୍ଷସକୁ ମନେ କରି। ଏହିପରି ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜାଧରୀ ରାବଣ ହିମବତ୍ ଅଟବୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ସେଠି ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚିବାରେ ଲଗିଲେ। ସେଠି ରାବଣ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଅପସରା, କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଜଟା ଧାରଣ କରିଥିବା, ତପସ୍ଵିନୀ ରୂପେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା, ଦେବୀ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଓ ମହାବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋହିତ ହେଲେ ଏବଂ ହସି ହସି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ କୌମୁଦୀ, ତୁମେ ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ଅନ୍ୟଥା କାହିଁକି ଚାଲିଛ? ଏହି ତପସ୍ୟା ତୁମର ରୂପକୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ତୁମର ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରେ; ଏହି ତପସ୍ୟା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। କେଉଁ ଜଣେ ତୁମ ନାଥ? କେଉଁ ଜଣେ ତୁମ ପିତା? ତୁମେ ଯାହାକୁ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରିବ, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ଏହି ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କରୁଛ?" ଏପରି ରାବଣ ଚାଲାକି ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତପସ୍ଵିନୀ ମହିଳା ପ୍ରଥମେ ରାବଣଙ୍କୁ ଉଚିତ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ତାପରେ କହିଲେ—“ମୋ ପିତା କୁଶଧ୍ଵଜ, ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ଜ୍ଞାନୀ। ମୋ ପିତା ସଦା ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏବଂ ମୋ ନାମ ହେଉଛି ବେଦବତୀ। ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଇଁ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏହି ରହସ୍ୟ କାହିଁକି, ମୁଁ କହିବି।" "ମୋ ପିତାଙ୍କର ଜାମାତା ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ; ସେ ତିନି ଲୋକର ଶାସକ, ତେଣୁ ମୋର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପିତା ନାହିଁ। ମୋ ପିତା ମୋତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ଦମ୍ଭ ନାମକ ଦୈତ୍ୟରାଜ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନୀ, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ରାତିରେ ମୋ ପିତା ଶୁଅଥିବାବେଳେ, ସେ ଦମ୍ଭ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଲେ। ମୋ ମାତା, ବିପଦ ଦେଖି, ମୋ ପିତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।" "ତାପରେ, ମୁଁ ମୋ ପିତା ପାଇଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏକ ଶପଥ କଲି—‘ମୁଁ ଏହା ପୂରଣ କରିବି’—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମୋ ମନରେ ରଖିଛି। ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ମୁଁ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଛି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ହେ ରାକ୍ଷସର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନାରାୟଣ ମୋ ନାଥ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନୁହେଁ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛି। ତୁମେ ମୋତେ ଜଣା, ରାକ୍ଷସରାଜ; ଯାଉ, ହେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟର ପୁତ୍ର।" "ମୋ ତପସ୍ୟାରେ, ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣୁଛି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ତପସ୍ଵିନୀ ବେଦବତୀଙ୍କୁ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ବିମାନରୁ ନମି ଆସି, କାମଦେବର ଆତ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ। ରାବଣ କହିଲେ—“ତୁମେ ଅଭିମାନୀ, ତୁମର ନିଷ୍ଠା ମହାନ। ତୁମର ପୁଣ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ମନେ କରନ୍ତି। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏପରି ଭାବରେ କଥା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତିନି ଲୋକର ଆନ୍ତର୍ଗତ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା ବିତିଯାଉଛି।" "ମୁଁ ଲଙ୍କାର ନାଥ, ଦଶଗ୍ରୀବ ନାମରେ ପରିଚିତ; ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଭୋଗ କର।" "କେଉଁ ହେଉଛି ଏହି ବିଷ୍ଣୁ, ଯାହାକୁ ତୁମେ କହୁଛ? ଶକ୍ତି, ତପସ୍ୟା, ଭୋଗ ଏବଂ ପ୍ରଭାବରେ—" ଏହା କହିବା ପରେ, ବେଦବତୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଭୋଗ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିଷ୍ଣୁ, ତିନି ଲୋକର ନାୟକ, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ପୂଜିତ; ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ, ତୁମେ ଛଡ଼ା କିଏ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରିବ?" ଏପରି ବେଦବତୀ କହିଲେ, ରାବଣ ତାଙ୍କର କେଶକୁ ହାତରେ ଛୁଇଁଲେ। ଏହା ଦେଖି ବେଦବତୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜ ହାତକୁ ତଳୱାର ଭଳି କରି, ନିଜ କେଶ କାଟିଦେଲେ। ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା, ରାବଣଙ୍କୁ ଜଳାଇଦେଲା। ତାପରେ ତିନି ମନକୁ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୃଢ଼ କରି, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ। "ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କଲା, ମୁଁ ଏଉଁ ଜୀବନ ରଖିବା ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ; ତେଣୁ, ରାକ୍ଷସ, ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।" "ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କଲା, ମୁଁ ତୁମ ନାଶ ପାଇଁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେବି। ଏକ ମହିଳା ଦୁଷ୍ଟପ୍ରବୃତ୍ତି ପୁରୁଷକୁ ମାରିପାରିବା ନୁହେଁ; ଯଦି ମୁଁ ଶାପ ଦେଇଁ, ମୋ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହେବ।" "ମୁଁ ଯଦି କିଛି କରିଛି, କିଛି ଦାନ, କିଛି ହୋମ କରିଛି, ତାହାର ଫଳରେ ମୁଁ ନିଜ ଶରୀରରୁ ନୁହେଁ, ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଶିଳ୍ପିତା ଜନ୍ମ ନେବି।" ଏହିପରି କହି, ବେଦବତୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ତ୍ୟାଗ ଦେଖି, ଦିବ୍ୟ ଫୁଲର ବର୍ଷା ଆକାଶରୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।