କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏକଦିନ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିବାବେଳେ କହିଲେ, “ମୋତେ ଶୁଅ ଭୟ ଦେଉଛି, ମହାରାଜ, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ନିବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।” ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପରି କୁଶଳ, ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଏବଂ ଏକ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତ ମହଲ୍ ତିଆରି କଲେ। ସେ ମହଲ୍ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଏବଂ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ତଳବିମ୍ବ ସ୍ଫଟିକ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ର ଥମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ୍ର ଶୂଭା ଦେଉଥିଲା। ସେଠି ବେରିଲ୍ ର ସିଢି, ଘଣ୍ଟାର ଝାଲର, ଦାତର ଦ୍ୱାର, ହିରା ଓ ସ୍ଫଟିକ ର ମଞ୍ଚ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ରାକ୍ଷସ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏହି ମହଲ୍ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସବୁ ସୁବିଧାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଦା ମଧୁର ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତର ପବିତ୍ର ଗୁହା ପରି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଥିଲା। ସେଠି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶୟନ କଲେ ଏବଂ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶୁଅ ରେ ବିଲୀନ ହେଇ ରହିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଶୁଅ ରେ ବିନ୍ଦାସ ହେଇ ଯାଇଥିବା ବେଳେ, ଦଶାନନ ରାବଣ ଅନିୟମିତ ହୋଇ ଦେବତା, ଋଷି, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାହାପରେ ସେ ନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନମାନେ କୁ ଗଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ସେମାନେ କୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏକ ହାତୀ ନଦୀରେ ଖେଳୁଥିବା ପରି, ହାତୀ ପରି ଗଛ ଉଠାଇ ଫିଙ୍ଗୁଥିବା, ଏବଂ ତଡ଼ିତ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗ କରିବା ପରି, ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ସବୁକୁ ଉଜାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହି କ୍ରିୟାବଳୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ଧନର ଅଧିପତି କୁବେର ନ୍ୟାୟ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ନିଜ ବଂଶ ଅନୁକୂଳ ଆଚରଣକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଦଶଗ୍ରୀବ ରାବଣ ବିଷୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ଭାଇ ପ୍ରେମର ଦୃଷ୍ଟିରେ, ବୈଶ୍ରବଣ କୁବେର ଦଶଗ୍ରୀବ ର ଭଲରେ ଲଙ୍କାକୁ ଏକ ଦୂତ ପଠାଇଲେ। ସେ ଦୂତ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଯାଇ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ। ବିଭୀଷଣ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦୂତକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପରେ, ବିଭୀଷଣ ଦୂତକୁ ଦଶାନନ ରାବଣଙ୍କୁ ସଭାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ଦେଖାଇଲେ। ସେଠି ଦୂତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ଦେଖି, “ବିଜୟ ହେଉ!” ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଚୁପ୍ଚାପ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟନ ଉପରେ ବସି, ଦୂତ ଦଶାନନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ କୁବେର ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି; ଏହି କଥା ଆପଣଙ୍କର ଆଚରଣ ଓ ବଂଶ ପାଇଁ ଉଚିତ।” “ଭଲ କରିଛନ୍ତି, ଏତିକି ଯଥେଷ୍ଟ; ଗୁଣ ସଂଗ୍ରହ ହୋଇଯାଇଛି। ଭଲ—ଯଦି ସମ୍ଭବ, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ରୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦେଖିଛି, ଋଷିମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଶୁଣିଛି; ଦେବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ତୟାରି କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିଛି। ଆପଣ ମୋତେ ଅନେକ ଥର ଅସ୍ୱୀକୃତ କରିଛନ୍ତି, ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜ; ଆପଣ ନିଜ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ହିମବତ୍ ଶିଖରକୁ ଧର୍ମାଚରଣ ପାଇଁ ଗଲି, ଦୁଃସାହସିକ ବ୍ରତ ନେଇ, ନିୟମିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି। ସେଠି ମୁଁ ମହାଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ, ମୋ ବାମ ଚକ୍ଷୁ ଦେବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା। ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲି, ‘ଏହି ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ କିଏ?’—ନିଶ୍ଚୟ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନୁହେଁ, ରୁଦ୍ରାଣୀ ଏଠି ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ, ମୋ ବାମ ଚକ୍ଷୁ ଜଳିଗଲା, ଧୂଳି ତାଲି ଲାଗିଥିବା ଆଲୋକ ପରି ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼ର ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଶାଳ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଗଲି ଏବଂ ନିରବତାରେ ଏକ ମହାବ୍ରତ ଆଠ ଶତ ବର୍ଷ ପରିଚାଳନା କଲି। ଏହି ତପସ୍ୟା ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଖୁସି ହୋଇ, ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ମୋତେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ବାମ ଚକ୍ଷୁ ରେ ତାମ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଛ, ମୁଁ ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ନ୍ୟାୟ ଜ୍ଞ, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତର। ଏହି ବ୍ରତ ମୁଁ ଓ ତୁମେ କରିଛୁ, ଧନର ଅଧିପତି; ଏହି ପରି ତପସ୍ୟା କୌଣସି ତୃତୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି କରିନାହିଁ। ଏହି ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲି; ତେଣୁ, ଧନର ଅଧିପତି, ମୋ ମିତ୍ରତା ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜିତିଯାଇଛି, ମୋ ମିତ୍ର ହେଉ, ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତ; ଏବଂ ତୁମର ବାମ ଚକ୍ଷୁ ଦେବୀଙ୍କ ତେଜରେ ଜଳିଗଲା— ‘ତାମ୍ର ବାମ ଚକ୍ଷୁ’ ନାମ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବ। ଏପରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମିତ୍ରତା ଓ ଅନୁମତି ପାଇ ମୁଁ ଫେରିଲି, ଏବଂ ତୁମର ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ଜାଣିଲି। ତେଣୁ, ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ମିଳିତା ଓ ବଂଶର କଳଙ୍କ ଠାରୁ ଦୂର ରୁହ, କାରଣ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ତୁମର ବିନାଶ ପାଇଁ ବିଚାର କରୁଛନ୍ତି।” ଏପରି ଦୂତ କଥା କହିବା ପରେ, ଦଶାନନ ରାବଣ ର ଚକ୍ଷୁ ରୁଦ୍ଧି ରେ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ହାତ ଓ ଦାନ୍ତ ଚିପି ଏହି କଥା କହିଲେ, “ମୁଁ ବୁଝି ଚି, ଦୂତ, ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ଏହା କିଏ ଦେଇଛି; ତୁମେ ସେ ଲୋକ ନୁହଁ, ଏବଂ ମୋ ଭାଇ ଦେଇ ନଥିଲେ। ଏହି ମୋ ଭଲ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ନୁହଁ, ଧନର ରକ୍ଷକ କୁବେର ଦେଉଛନ୍ତି; ମୂର୍ଖ, ସେ ମହାଦେବ ସହିତ ମିତ୍ରତା ର ଗର୍ବ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ମୁଁ ସହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ; ତଥାପି, ଦୂତ, ଏପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଁ ସହିଛି। ସେ ଭାବେ, ‘ସେ ମୋ ଜେଷ୍ଠ, ମୋ ଗୁରୁ, ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବି ନାହିଁ’; କିନ୍ତୁ ଏବେ, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି। ମୋ ଭୁଜଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି, ମୁଁ ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିବି। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଏହି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ଚାରି ଦିଗର ରକ୍ଷକମାନେ କୁ ଯମ ଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।” ଏପରି କହି ଲଙ୍କାପତି ଦୂତକୁ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ କୁ ଦେଇ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ।