ଏହିପରି ଏକ ପବିତ୍ର ଅବସରରେ, ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଉଚିତ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ—ସେଠାରେ ଦର୍ବ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିଛାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମହାର୍ଷିମାନେ, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ଅଧ୍ୟକ୍ଷମାନେ ଓ ବେଦବିଦ୍ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ କୁ ଭଲ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତେବେ ସେହି ବେଦବିଦ୍ ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ—“ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ସମସ୍ତଠାରେ ତୁମେ ଭଲ ଅଛ? ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆମେ ତୁମକୁ ସୁସ୍ଥ ଦେଖୁଛୁ, ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଭାଗ୍ୟବଶେଷରେ ରାକ୍ଷସମୁଣ୍ଡ ଭୟ ଦେଇଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ତୁମେ ବଧ କରିଛ; ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ନୁହେଁ। ତୁମ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତି ପାରିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ, ରାକ୍ଷସମୁଣ୍ଡ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିଛ। ଆଜି ଆମେ ତୁମକୁ ସୀତା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ବିଜୟୀ ଦେଖୁଛୁ। ଆଜି ରାଜନ୍, ଆମେ ତୁମକୁ ତୁମ ମାତାମାନେ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଦେଖୁଛୁ। ଭାଗ୍ୟରେ ପ୍ରହସ୍ତ, ବିକଟ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ମହୋଦର, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅକମ୍ପନା—ଏହି ରାତିର ଚରାଣମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯାହାର ଦେହ ଏଠାରେ ସର୍ବାଧିକ ଥିଲା—ସେହି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଛ। ତ୍ରିଶିରା, ଅତିକାୟ, ଦେବାନ୍ତକ, ନରାନ୍ତକ—ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବଧ କରିଛ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁମ୍ଭ ଓ ନିକୁମ୍ଭ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଛ। ଯୁଦ୍ଧପ୍ରମାଦୀ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତ ଓ ମତ୍ତ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ନାମ ଯଜ୍ଞକୋପ ରାକ୍ଷସ—ଏମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛନ୍ତି। ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏହି ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ରାକ୍ଷସମୁଣ୍ଡ ପ୍ରଭୁ ସହିତ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧ କରି ବିଜୟ ଲାଭ କରିଛ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ କେବେ ହାରି ନଥିଲେ; ତଥାପି ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧ କରି ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ। ହେ ଶୂରବୀର, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁପରି ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଗତିରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଲ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଖବର ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲୁ—ସେ ଯେଉଁଥିଲେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଅଜୟ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାମାୟାବୀ। ତାଙ୍କ ବଧ ଶୁଣି ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ରୂପଧାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବଧ କରିଛ, ରଘୁବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଛ। ଏହିପରି ଭୟମୁକ୍ତିର ଶୁଭ ଓ କୋମଳ ଦାନ ଦେଇ ତୁମେ ଶୂରତା ପ୍ରମାଣ କରିଛ। ଏପରି ଶୁଧ୍ଧ ମନ୍ତି ଋଷିମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାମ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—“ହେ ଆଦରଣୀୟମାନେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ରାବଣ—ଏହି ଦୁଇ ମହାପ୍ରଭଳ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଆପଣମାନେ କେଉଁଠିକି ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବଢ଼ିଆ କହୁଛନ୍ତି? ମହୋଦର, ପ୍ରହସ୍ତ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ଏବଂ ଅଦମ୍ୟ ଦେବାନ୍ତକ ଓ ନରାନ୍ତକ, ଅତିକାୟ, ତ୍ରିଶିରା, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆପଣମାନେ କେଉଁଠିକି ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ପ୍ରତାପ କ’ଣ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ରାବଣ ଠାରୁ ବଡ଼ କରିଦେଲା? ଯଦି ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏହା ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଇଥିଲେ—ସେ କିପରି ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଲେ? ଏବଂ କିପରି ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ, ପିତା ରାବଣ ନୁହେଁ? ତାଙ୍କ ପିତାଠାରୁ କିପରି ଅଧିକ ଶୂର ହେଲେ, ଏବଂ କିପରି ସେ ଦାନବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଲେ? ତାଙ୍କର ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଓ ତାଙ୍କ ବିଶେଷତା ବିଷୟରେ ଆଜି ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ, ମୁଁ ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏପରି ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ତପୋବଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁମ୍ଭୟୋନି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାମ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଭା, ଶକ୍ତି ଆଦି ଶୁଣ; ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ବଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରାବଣଙ୍କ ବଂଶ, ଜନ୍ମ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ବିଷୟରେ କୁହିବି। ପ୍ରାଚୀନ କୃତଯୁଗରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଥିଲେ, ସେ ଗ୍ରାଣ୍ଡଫାଦର ସମାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଧର୍ମ, ଚରିତ୍ର ଓ ଗୁଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି କହିଲେ ଯଥେଷ୍ଟ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ସେ ଦେବମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଗୁଣରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଥିଲା। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ସେ ମହାମେରୁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଟୃଣବିନ୍ଦ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ଏହି ମହାଋଷି ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ୍ନ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଅନେକ କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ। ଦେବ, ନାଗ, ରାଜାର୍ଷିଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଠାକୁ ଆସୁଥିଲେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟ ସବୁ ଋତୁରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ମନୋହର ଥିଲା, ତେଣୁ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏଠାରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନର ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏଠି ବାସ କରୁଥିଲେ; ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟରେ ମନୋନିୟୋଗ କରୁଥିବା ସେହି ଦୋଷହୀନ କନ୍ୟାମାନେ ତପସ୍ୟାରତ ଋଷିଙ୍କୁ ବିଘ୍ନିତ କରୁଥିଲେ। ତେବେ ସେହି ଅତିତେଜସ୍ବୀ ମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଘୋଷଣା କଲେ—‘ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠି ମୋର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବେ, ସେ ଗର୍ଭବତୀ ହେବେ।’ ସମସ୍ତେ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ପାଳନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାପର ଭୟରେ ସେଠାକୁ ଯିବା ବନ୍ଦ କଲେ।