ଏକ ଦିନ, ରାମଙ୍କ ଗୃହ ଦ୍ୱାରେ ବଶିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୌତମ, ଜମଦଗ୍ନି ଓ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭରଦ୍ୱାଜ—ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବସିବା କଥା, ଏବଂ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟେତା, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ରାଘବଙ୍କ ଗୃହ ଦ୍ୱାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଅନୁମତି ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦିଅ—ଋଷିମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।” ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମେଳି ଦ୍ୱାରପାଳ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଚାରିତ୍ର୍ୟ ଗୁଣରେ ନିପୁଣ, ବିବେକଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ଏକାଏକି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେ ରାମଙ୍କୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଋଷିମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ରାମ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସେମାନେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଭିତରକୁ ଆସିବାକୁ ଦିଅ।” ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ଗୋ ଦାନ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଲେ। ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିର ନମାଇ ରାମ ସୁନ୍ଦର ଓ ବଡ଼ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାଲଙ୍କୃତ ଆସନ ଦେଇ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। ସେମାନେ ପବିତ୍ର କୁଶ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ବିଛାଯିଥିବା ଉପଯୁକ୍ତ ଆସନରେ ବସିଲେ। ତା’ପରେ ରାମ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଋଷିମାନଙ୍କ, ସେମାନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ନେତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ଏହି ବେଦବିଦ୍ ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରଘୁବଂଶଶିରୋମଣି, ତୁମେ ସବୁଠି କୁଶଳେ ଅଛ? ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛ, ଶତ୍ରୁମାନେ ନିହତ। ରାବଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲା, ସେ ତୁମ ହସ୍ତେ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଛି, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟ। ତୁମ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜୟ କରିପାରିବ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆଜି ଆମେ ତୁମକୁ ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଜୟଶାଳୀ ଦେଖି ଅତିଆନନ୍ଦିତ। ତୁମେ ତୁମ ମାତାମାନେ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଛ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ପୁଣି ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟ। ପ୍ରହସ୍ତ, ବିକଟ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ମହୋଦର, ଅକମ୍ପନା ଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମ ହସ୍ତେ ନିହତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ତାଙ୍କ ଦୂର୍ଦ୍ଦମତାର ସମାନ ନାହିଁ, ସେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବାଣରେ ପଡି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତ୍ରିଶିରା, ଅତିକାୟ, ଦେବାନ୍ତକ, ନରାନ୍ତକ ଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସଂହାର କରିଛ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁମ୍ଭ ଓ ନିକୁମ୍ଭ, ଯେଉଁମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବାଣରେ ନିହତ। ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତ, ମତ୍ତ, ଏବଂ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ନାମକ ଯଜ୍ଞକୋପ ଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସଂହାର କରିଛ। ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ କରୁଥିଲେ, ତୁମ ବାଣରେ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଏକାକୀ ରାକ୍ଷସନାୟକ ରାବଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଜୟଲାଭ କରିଛ। ରାବଣ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇନଥିଲେ, ତଥାପି ତୁମେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନକୁ ମାରିଛ। ତାଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ସେ କାଳ ସମ ଦୃତିରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାମାୟାବୀ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ଆମେ ଚମତ୍କୃତ। ଏହି ଏବଂ ଅନେକ ରୂପଧାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମ ବାଣରେ ନିହତ, ଏହା ରଘୁବଂଶକୁ ମହିମା ଦେଇଛ। ତୁମେ ଏହି ଭୟମୁକ୍ତି ଦାନ କରିଛ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ।" ଋଷିମାନଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଓ ଶାନ୍ତ ଚିନ୍ତନ ଶୁଣି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଯୋଡ଼ିହାତେ କହିଲେ, “ହେ ପୂଜ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ରାବଣ ଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, କେବଳ ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କାହିଁକି ବଢ଼ିଆ କହୁଛନ୍ତି? ମହୋଦର, ପ୍ରହସ୍ତ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ଦେବାନ୍ତକ, ନରାନ୍ତକ, ଅତିକାୟ, ତ୍ରିଶିରା, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରି କେବଳ ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର କି ସତ୍ୟ ପ୍ରଭାବ, କି ଶକ୍ତି, କି ପ୍ରତାପ? ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ସେ ରାବଣଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ? ଯଦି ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ତାହେଲେ, ମୁଁ ଆଦେଶ ଦେଉନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏହା ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ, ଦୟାକରି କହିବେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ହସ୍ତେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ—ସେ କିପରି ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଦାନ ପାଇଲେ? କିପରି ପୁତ୍ର ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ, ପିତା ନୁହେଁ? ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ କିପରି ପିତାଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦାନ କିପରି ଲାଭ କଲେ? ମୁଁ ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି କୁମ୍ଭୟୋନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ତାଙ୍କ ତପୋବଳର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ତାଙ୍କ କର୍ମ, ପ୍ରଭା, ବଳ ଏବଂ ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ କେହି ମାରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ସବୁ କଥା ଏବେ ମୁଁ କହିବି। ଏହି ସହିତ ରାବଣଙ୍କ ବଂଶ ଓ ଜନ୍ମ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କହିବି।