ବିଭୀଷଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ସହ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁରୁଣା ପିତୃପାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଲଙ୍କାରେ ରାଜା ଭାବେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହିପରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ମହାନ୍ତି ରାଘବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟକୁ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଶାସନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଧର୍ମବିଦ୍, ପୂର୍ବତନ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ମୋ ସହାୟତାରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିର ସହିତ ଏହାକୁ ଶାସନ କର। ମୋ ପିତାମହ ଏବଂ ମୁଁ ଯେପରି ଏହି ଭାର ବହନ କରିଥିଲି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅ।” କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୌମିତ୍ରି ଏହି ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପଦ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ମହାତ୍ମା ରାମ, ବରତଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ। ରାଜପୁତ୍ର ବରତ ପୁନିପୁନି ପୌଣ୍ଡରୀକ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ରାଘବ ଶତଶଃ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଓ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ। ଘୁଞ୍ଚିଯିବା ହାତ, ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ, ଅପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି, ବନ୍ଧୁ, ନାତେ, ଆତ୍ମୀୟ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି ପୂଜିତ ହେଲେ। ରାମ ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବିଧବା କାନ୍ଦୁନଥିଲେ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଭୟ ନଥିଲା, ରୋଗ ଭୟ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଚୋର ନଥିଲେ, କେହି ଅପମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନଥିଲେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଯୁବକଙ୍କ ପିଣ୍ଡ ଦେଉନଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ସେମାନେ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ପରସ୍ପରକୁ କ୍ଷତି କରୁନଥିଲେ। ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଲୋକମାନେ ହଜାର ହଜାର ପୁଅ ଥିଲେ, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ରହିଲା ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ “ରାମ, ରାମ, ରାମ” ଏହି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ପୃଥିବୀ ରାମଙ୍କ ହୋଇଗଲା। ଗଛମାନେ ସଦା ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ସଦା ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦେଉଥିଲେ, ମେଘ ଇଚ୍ଛାମତେ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ପବନ ସ୍ପର୍ଶରେ ଶିତଳ ଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ଲୋଭ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ରାମ ଶାସନ କାଳରେ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମପ୍ରିୟ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଦଶ ହଜାର ଏବଂ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଏହି ପୁରାତନ କାବ୍ୟ, ଯାହା ବାଲ୍ମୀକି ରଚିଛନ୍ତି, ଧର୍ମମୟ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଥିବା, ରାଜାଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେଉଥିବା, ଏବଂ ଋଷିମୂଳକ ଅଟୁଟ ଗାଥା। ଏହାକୁ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପୁଅ ଆଶାକରିଥିଲେ ପୁଅ ମିଳେ, ଧନ ଆଶା କରିଲେ ଧନ ମିଳେ। ଏହି ଗାଥାରେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଶୁଣି, ମଣିଷ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ରାଜା ଭୂମି ଜିତି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଶ କରେ। ସୁମିତ୍ରା ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣରେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ, କୈକେୟୀ ବରତରେ ଏବଂ ମାତାମାନେ ନିଜ ପୁଅମାନେ ଜୀବିତ ଦେଖି ଯେପରି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ, ସେପରି ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେବେ। ସେମାନେ ସଦା ପୁଅ-ନାତି ଘିରି ଆନନ୍ଦରେ ରହିବେ; ଏହି ରାମାୟଣ ଶୁଣିଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଶୁଚିତା ଓ ଶାନ୍ତିରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ପୁରାତନ କବିତା ରାମଙ୍କ ଅପରାଧହୀନ କର୍ମ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ କଷ୍ଟ ଜୟ କରନ୍ତି, ନିବାସ ଛାଡ଼ି ଆତ୍ମୀୟ ସହ ଖୁସି ହେଉନ୍ତି। ଏହି କବିତା ଶ୍ରବଣ କରିବାରେ ରାଘବ ଇଚ୍ଛିତ ଵର ଦେଉଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ, ଘରେ ସମୃଦ୍ଧି ଥାଏ। ରାଜା ଭୂମି ଜିତନ୍ତି, ବନବାସୀ ନିରାପଦରେ ଫେରନ୍ତି, ମାସିକ ନାରୀ ଶୁଣିଲେ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସକୁ ଆଦର ଓ ପଠନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ମିଳେ। ଦିନେ ଦିନେ ଶିର ନମାଇ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହା ଶୁଣିଲେ ଧନ ଓ ପୁଅ ଲାଭ ହୁଏ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାମାୟଣ ଯିଏ ଶୁଣନ୍ତି ବା ପଠନ୍ତି, ରାମ ସଦା ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଅନନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ। ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହରି, ନାରାୟଣ ହିଁ ରାମ; ଶେଷ ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହିପରି ପୁରାତନ ଗାଥା କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ତୁମର ମଙ୍ଗଳ କରୁ। ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପ୍ରଚାର କର—ବିଷ୍ଣୁର ଶକ୍ତି ବଢ଼ୁ। ଏହାର ଗ୍ରହଣ ଓ ଶ୍ରବଣରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ; ରାମାୟଣ ଶୁଣିଲେ ପିତୃମାନେ ସଦା ତୃପ୍ତ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହ ବାଲ୍ମୀକି ରଚିତ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଲେଖନ୍ତି ବା ନକଲ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କବିତା ଶୁଣିଲେ ପରିବାର ବୃଦ୍ଧି, ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ପତ୍ନୀ, ପରମ ଆନନ୍ଦ ଓ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହି ଗାଥା ଶୁଣିଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି, ଭ୍ରାତୃଭାବ, ଜ୍ଞାନ, ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ; ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିଷ୍ଠ ଭାବେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏପରି ରାମ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନଶ୍ୱନ କରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଋଷି ରାଘବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ତା’ପରେ କୌଶିକ, ଯବକୃତ, ଗାର୍ଗ୍ୟ, ଗାଳବ, ମେଧାତିଥିପୁତ୍ର କଣ୍ୱ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଆସିଲେ। ତା’ପରେ ପୂଜ୍ୟ ସ୍ୱଷ୍ଟାତ୍ରେୟ, ନମୁଚି, ପ୍ରମୁଚି ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବସୁଥିବା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଆସିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବସୁଥିବା ଋଷି ନୃଷଦ୍ଗୁ, କବଷ, ଧୌମ୍ୟ ଏବଂ ମହାମୁନି ରୌଦ୍ରେୟ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଆସିଲେ। ଏହିପରି ରାମର ଦିବ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ, ତାଙ୍କ ମହିମା ଓ ଧର୍ମର ଚର୍ଚ୍ଚା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସରିତ ହେଲା।