ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣିବା ସହିତ, ଶତୃଘ୍ନ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଆନନ୍ଦଗ୍ରାମରୁ ଆଗକୁ ଯାଇ ରାମଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅଳୋକିକ ମୁହଁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାହାରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ଶତୃଘ୍ନ ହଜାର ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ଦଳଦଳରେ ପଠାଇ ଅସମତଳ ଏବଂ ତଳସ୍ଥଳକୁ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ସମତଳ କଲେ। ନନ୍ଦିଗ୍ରାମ ଠାରୁ ଆଗକୁ ଯାଇ ଯାତ୍ରାରେ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ହେଲା; ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଶୀତଳ ଜଳରେ ଭିଜାଇ ଦିଆଯିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଗଲା। ପରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଶୁଖିଲା ଧାନ ଏବଂ ଫୁଲ ଛିଟିଅଇଲେ; ବଡ଼ ସହରର ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାରେ ଉଚ୍ଚ ପତାକା ଲଗାଇ ସଜାଇ ଦିଆଗଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦିଶାକୁ ମୁହଁ କରି ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ମାଳା, ମୁକୁତ, ଫୁଲ ଏବଂ ପାଞ୍ଚରଙ୍ଗ ଶୁଣା ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ କରାଗଲା। ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ଶତାଧିକ ଲୋକ ରାଜପଥକୁ ଅଧିକ ବଡ଼ ଏବଂ ଏକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ସମସ୍ତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ଲଗିଲେ। ଧୃଷ୍ଟି, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ଅର୍ଥସାଧକ, ଅଶୋକ, ମନ୍ତ୍ରପାଳ ଏବଂ ସୁମନ୍ତ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ହଜାର ହଜାର ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ପତାକା ଏବଂ ଶୁଣା ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଶୁଣା କମରବନ୍ଧ ଧରିଥିବା ହାତୀମାନେ, ମହିଳା ହାତୀ ଏବଂ ଦନ୍ତିମାନେ ସମେତ ଯାତ୍ରାରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ। ମହାରଥୀମାନେ ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଭାଲା, ଶୁଳ, ପାଶ, ପତାକା ଏବଂ ଧ୍ୱଜା ନେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ। ହଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ, ହଜାର ଭୂମିସେନା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବୀରମାନେ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀମାନେ ନିଜ ଯାନରେ ଚଢ଼ି, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖି, ସୁମିତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସମସ୍ତେ କୈକେୟୀ ସହିତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭରତ, ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମାଳା ଏବଂ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ସମ୍ବିତ୍ତ ହେଲେ। ଶଙ୍ଖ ଏବଂ ଢୋଳର ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ବିତ୍ତ ହୋଇ, କବିମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ। ସେ ଧଳା ଛତା, ଧଳା ମାଳା ଏବଂ ଧଳା ଚାମର ନେଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଶୁଣା ଭୂଷଣରେ ସଜାଇଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ଉପହାର ଦେଲେ। ଉପବାସରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ, ଭୃକ୍ଷ ଚାମ ଏବଂ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଭରତ, ଭାଇ ଆସିବା ଖବର ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ମହାତ୍ମା ଭରତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଘୋଡ଼ାର ଖୁର ଏବଂ ରଥର ଚକାର ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ଶଙ୍ଖ ଏବଂ ଢୋଳର ଶବ୍ଦ, ହାତୀର ଘଂଟା ଏବଂ ଶଙ୍ଖ ଢୋଳର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ଅନ୍ଦୋଳିତ ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ସହର ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ଏହା ଦେଖି ଭରତ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ କପିବଂଶୀ, ତୁମେ କି ମନର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଲିନ ନୁହଁନ୍ତି? କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦଳନ କରିଥିବା ମହାନ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।” “ମୁଁ ବଦଳାଯିବା ଶକ୍ତି ଥିବା ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ହେ ଶୂରଭରତ, ଆମେ ସଦା ଫଳ ଧରୁଥିବା, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା, ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଗଛ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ— ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ କୃପାରେ, ମଦୋନ୍ମତ ମଧୁମକୁରା ମାନେ ଗୁଞ୍ଜୁଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୟାରେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଉତ୍ତମ ଆତିଥ୍ୟ ମିଳିଛି; ଅନନ୍ଦରେ ଅଞ୍ଚଳବାସୀମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବାନର ସେନା ଗୋମତୀ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛି; ଶାଳ ଗଛ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଧୂଳି ଉଠୁଛି। ବାନରମାନେ ଶୁଭ୍ର ଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ କୁମ୍ପାଇ ଦେଉଛନ୍ତି; ଦୂରରୁ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ଚମକୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିମାନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚିନ୍ତନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ରାବଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କୁଳର ବିନାଶ ପରେ ମହାତ୍ମା ରାମ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଚିନ୍ତା ପରି ଦ୍ରୁତ ଏହି ବିମାନ କୁବେରଙ୍କ କୃପାରେ ରାମଙ୍କ ଯାନ ହେଲା। ଏହି ବିମାନରେ ଦୁଇ ଶୂର ରାଘବ, ଭୈଦେହୀ, ଶୂରବୀର ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ ଅଛନ୍ତି। ଏବେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଉଲ୍ଲାସ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଗଲା; ଲୋକମାନେ—ସ୍ତ୍ରୀ, ପିଲା, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ—‘ଏହି ରାମ!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଏହି ବିମାନ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ନିଜ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ାରୁ ଉତରି ଭୂମିରେ ଆସି ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଭରତ, ହାତ ଜୋଡି ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯଥାଯଥ ଆର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପାଦ ଏବଂ ହାତ ପରିଷ୍କାର କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚିନ୍ତନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ, ଭରତଙ୍କ ଭାଇ, ବିଶାଳ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ ରାମ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଭରତ ନମି, ବିମାନର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା ଭାଇଙ୍କୁ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଦିଅଁ ଉପରେ ଦେଖିବା ପରି ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଉତ୍ତମ ବିମାନ, ହଂସ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଗତି ଭୂମିରେ ଉତରିଲା। ଭରତ, ଶୂରତାରେ ପ୍ରମାଣିତ, ଏହି ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କଲେ। କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ରାମ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଗୋଦିରେ ଉଠାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ଭୈଦେହୀଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ, ଶତ୍ରୁଦଳନ ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ କରି ‘ଭରତ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଜାମ୍ବବାନ, ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ନୀଳ ଏବଂ ଋଷଭଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ସେ ସୁଷେଣ, ନଳ, ଗଭାକ୍ଷ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ଶରଭ ଏବଂ ପନସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କଲେ।