ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ, ଶ୍ରୀରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟାନକ ହାତୀ, ସିଂହ, ବାଘ ଏବଂ ହରିଣ ରହିଥିଲେ, ଏହି ଅତି ବିରାଟ ଓ ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ବିରାଧ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଗଲା, ଯିଏ ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ବିରାଧଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଗଡ଼ିଆ ତଳେ ଫେଙ୍ଗିଦେଇଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରେ। ଏହି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ଶରଭଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ମନୋହର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଶରଭଙ୍ଗ ଦେବଲୋକକୁ ଯିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ରାମ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ଏକ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମକ ରକ୍ଷସୀ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ଧରି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ କାନ ଓ ନାକ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ଦୁଃସାହସିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ, ଚୌଦ୍ଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟାର ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ଚାରି ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନଶ୍ଟ ହେଗଲେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ, ଏବଂ ଖର ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ପ୍ରଥମେ ଦୂଷଣ, ପରେ ତ୍ରିଶିରା ବଧ ହେଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମାରୀଚ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ରାବଣଙ୍କ ସହଚର, ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ। ସୀତା ଏହି ଚମତ୍କାର ମୃଗକୁ ଦେଖି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ମନୋହର ପଶୁଟିକୁ ଧରି ଆଣ, ଆମ ଆଶ୍ରମ ଏହା ବିନା ଶୋଭା ପାଇବ ନାହିଁ।” ତେଣୁ ଧନୁ ନେଇ ରାମ ଏହି ମୃଗ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଭେଦ୍ୟ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୃଗକୁ ବାଧିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ରାମ ଦୂରେ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ବାହାରି ଥିଲେ, ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଏହି ସମୟରେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଜୋର ପୂର୍ବକ ଧରି ନେଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରହ ଆକାଶରେ ରୋହିଣୀକୁ ଧରିଥାଏ। ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ଏହି ରାକ୍ଷସ ଦୃତ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ। ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାବେଳେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବନରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦୃତ ଗତିରେ ରାବଣ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ବସି ବୈଦେହୀ ସହ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣ ସୁର୍ଣ୍ଣ ରେ ଶୋଭିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲଙ୍କା ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଭିତରେ ନେଇ ରାବଣ ମିଷ୍ଟି କଥା କହି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ତାଙ୍କ କଥାକୁ ନିର୍ମୂଳ୍ୟ ବିଷୟ ଭାବେ ଗଣଲେ। ଏହିପରି ଅନଦ୍ୟାୟ କଥା ଶୁଣି ବୈଦେହୀ ଅଶୋକବାଟିକାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ରାମ ଅରଣ୍ୟରେ ମୃଗ ବଧ କରି ପଛକୁ ଫେରିଲେ। ଫେରିବାବେଳେ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ଗଭୀର ଶୋକରେ ଡୁବିଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱପିତା ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବି ଶୋକ କଲେ। ପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଗୋଦାବରୀ ଓ ମନୋହର ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ମହାବନରେ ସେମାନେ କବନ୍ଧ ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। କବନ୍ଧଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ରାମ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ପରେ ରିଶ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ମିଳନରେ ଗଭୀର ମୌଳିକ ସ୍ନେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସୁଗ୍ରୀବ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ବାଲିଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଅପସୃତ ହୋଇଥିଲେ, ଆପସିକ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ରାମ ସହ ଗଢ଼ିଥିବା ମୈତ୍ରୀକୁ ଗଢ଼ିଲେ। ରାମ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ବଳଶାଳୀ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ବନରାଙ୍କ ସହ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନ ପାଇଁ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦଶ କୋଟି ବନରା ଚାରି ଦିଗକୁ ପ୍ରେଷିତ ହେଲେ। ଉତ୍ତମ ଵିନ୍ଧ୍ୟାପର୍ବତ ଚଉଁଡ଼ିକୁ ଯିଥିବା ବନରାମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖରେ ଅତିବାହିତ କଲେ। ଗୃଧ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଭାଇ ସମ୍ପାତି, ଶୂରବୀର, ରାବଣଙ୍କ ମହଳରେ ସୀତାଙ୍କ ବାସସ୍ଥଳୀ ଉଦ୍ଘାଟନ କଲେ। ମୁଁ, ତାଙ୍କ ଶୋକ ଦୂର କରିବାକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଶତ ଯୋଜନା ଲଂଘିଲି; ଏଠାରେ ମୁଁ ଅଶୋକବାଟିକାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ସେ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମେଳା ଓ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ଦୋଷରହିତ ଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଚିହ୍ନ, ମୁଦ୍ରିକା ଦେଲି; ସୀତା ଏହି ଚିହ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ଏବଂ ମୋର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ମୁଁ ଫେରିଲି। ଏବଂ ଫେରି ଆସି, ମୁଁ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାମଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଲି। ମୈଥିଳୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମ ଆଶା ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ରୋଗୀ ଅମୃତ ପାନ କରି ଚିକିତ୍ସା ଲାଭ କରେ। ଲଙ୍କା ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନେଇ ରାମ ନିଜ ମନକୁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର କଲେ, ଯେପରି ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦହିଦେଉଛି। ସେଠାରେ ସମୁଦ୍ର ପହଞ୍ଚି, ନଳ ବ୍ରିଜ ତିଆରି କଲେ; ଏହି ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ସୂରବୀର ବନରା ସେନା ଲଙ୍କାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା। ଏଠାରେ ନୀଳ, ପ୍ରହସ୍ତକୁ ବଧ କଲେ; ରାମ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ବଧ କଲେ; ଏବଂ ଶେଷରେ ନିଜେ ରାମ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହିପରି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଅନେକ କଠିନ ଦୁଃଖ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ବିପଦ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କ ଧର୍ମ, ପ୍ରେମ, ଓ ପରାକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଶେଷରେ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ।