ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ଆପଣ ମିତ୍ରତା ଗଠିତ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଳିଙ୍କୁ ବଧ କରାଯାଇଥିଲା; ଏହିଠାରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଏବଂ ବାୟୁଦେବ ପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଘଟିଥିଲା। ବୈଦେହୀ ମିଳିବା ପରେ, ନଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେତୁ ନିର୍ମାଣ ହେଲା; ଏବଂ ମକର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଲଙ୍କାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇ ଦେଲେ। ରାବଣ, ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଆତ୍ମୀୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଏବଂ ଯାନ ସହିତ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର କଣ୍ଟକ ଭାବରେ ରହୁଥିବା ରାବଣ ବଧ ହେଲାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ମିଳିଲେ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦେଲେ। ଏ ସବୁ ଆମେ ଜାଣୁଛି, ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଆପଣ, ମୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା; ମୋର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଘଟଣାବଳୀ ଖବର ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନଗର ଠାରୁ ଆସନ୍ତି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦେଉଛି, ବୀରମାନ୍ୟ ଆପଣ, ଏହି ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ; କାଲି ଆପଣ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବେ। ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶିର ନମାଇ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଉଜ୍ୱଳ ରାମ ଆନନ୍ଦରେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଏକ ଵର ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଆପଣ ଅନୁରୋଧ କଲେ – ଯେଉଁ ଗଛମାନେ ଅଫଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ମଉସମରେ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ମଧୁ ଝରାଉଥିବା ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନେକ୍ତର ଗନ୍ଧ ଥିବା ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଫଳ ଦେଉ। ଏପରି ଗଛମାନେ ମୋ ଅୟୋଧ୍ୟା ଯାତ୍ରା ରାସ୍ତାରେ ରହୁନ୍ତୁ; ଏହି ଵର ଦିଆଯିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ହେତୁ— ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଗଛମାନେ ପରି ଦେଖାଗଲା, ଯେଉଁମାନେ କେବେ ଫଳହୀନ, କେବେ ଫଳପୂର୍ଣ୍ଣ, କେବେ ଫୁଲହୀନ, କେବେ ଫୁଲପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶୁଷ୍କ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ପତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଗଲେ, ମଧୁ ଝରାଉଥିବା ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ; ତିନି ଯୋଜନ ଚାରିପାଖାରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଏହିପରି ଦେଖାଗଲା। ତାପରେ ମକର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ଏହି ଦେବୀୟ ଫଳ ହଜାର ହଜାର ଭଳି ମନଚାହା ଭାବରେ ଖାଇଲେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତିଥିବା ଲୋକମାନେ ପରି। ଏଠାରେ ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚ ଵିଂଶତି ସର୍ଗ କୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଉଜ୍ୱଳ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚ ଵିଂଶତି ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ରାଘବ, ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶା କରି, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତାପରେ ରାମ, ଉତ୍ସୁକ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ, ନିଜ ମନକୁ ଏହିପରି ଲଗାଇଲେ। ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ମକରମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଉଜ୍ୱଳ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମକରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। "ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଉ, ମକରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ରାଜପ୍ରସାଦରେ ଲୋକମାନେ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ ଶୀଘ୍ର ଜାଣି ଆସ।" "ଶ୍ରିଙ୍ଗବେରପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିଷାଦମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଗୁହାଙ୍କୁ ମୋର କୁଶଳ ସନ୍ଦେଶ ଦିଅ।" "ଗୁହା ମୋର କୁଶଳ ଶୁଣିବା ପରେ, ମୋତେ ସମାନ ମିତ୍ର, ଆନନ୍ଦ ହେବେ।" "ଗୁହା ଆନନ୍ଦରେ ତୁମକୁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବା ରାସ୍ତା ଏବଂ ଭରତଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଜଣାଇବେ।" "ତୁମେ ଭରତଙ୍କୁ ମୋର କୁଶଳ ସନ୍ଦେଶ ଦିଅ, ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଇଛି, ମୁଁ ମୋର ଜନାନୀ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅଛି।" "ସୀତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଚୋରି କରିଥିଲେ, ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ମିତ୍ରତା କରିଲି, ବାଳିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଲି।" "ମୈଥିଲୀ ଖୋଜିବା ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ – ଏହା ବର୍ଣ୍ଣନା କର।" "ସମୁଦ୍ରକୁ ଯିବା, ସମୁଦ୍ର ଦେଖିବା, ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିବା, ଏବଂ ରାବଣ ବଧ ହେବା ବିଷୟରେ କହ।" "ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ଓ ଵରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯିବା ଵର ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ, ମୋର ପିତା ସହ ମୋର ମିଳନ ବିଷୟରେ କହ।" "ଭରତଙ୍କୁ କହିଦିଅ ଯେ ମୁଁ ଆସିଛି, ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ବନରାଜ ସହିତ।" "ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତି, ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତି ପାଇ, ରାମ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ବଳବାନ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଆସୁଛନ୍ତି।" "ଏହା ଶୁଣି ଭରତ ଯେଉଁ ଭାବ ନେଇବେ, ସେ ବିଷୟରେ ସବୁ ଅବସ୍ଥା ମୋତେ ଜଣାଇ ଦିଅ।" "ତୁମେ ଭରତଙ୍କ ମନସ୍ଥିତି ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଚିହ୍ନିବାକୁ, ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଭାବ, ଦୃଷ୍ଟି, ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଣା।" "କିଏ ନିଜ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ରାଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଉପଭୋଗ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥର ସମୂହ ଦେଖି, ମନ ନ ଦେଇପାରିବ?" "ଯଦି ଭରତ, ଉତ୍ତମ ଓ ଉଜ୍ୱଳ, ନିଜ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ରଘୁବଂଶୀ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରନ୍ତୁ।" "ମକର, ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ବୁଝିବା ପରେ, ଆମେ ଦୂର ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯିବା ଉଚିତ।" ଏପରି ନିର୍ଦେଶ ପାଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅୟୋଧ୍ୟା ଦିଗରେ ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଗରୁଡ ପରି ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢିଲେ। ନିଜ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ରାସ୍ତା ଏବଂ ରାଜପକ୍ଷୀ ମହାରାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମିଶିବା ସ୍ଥାନ ଅତିକ୍ରମ କରିଗଲେ। ଶ୍ରିଙ୍ଗବେରପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗୁହାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୂର ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ କହିଲେ— "ତୁମର ମିତ୍ର, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ ରାମ, ନିଜ ପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ତୁମକୁ କୁଶଳ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଛନ୍ତି।" "ଏଠାରେ ପଞ୍ଚ ରାତି ରହି, ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଏବଂ ଭୃତ୍ୟବାଜଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ତୁମେ ଏଠାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ।" ଏହିପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉଜ୍ୱଳ ହନୁମାନ, ଆନନ୍ଦରେ ଶରୀର ଭରି, ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଉଡିଗଲେ, ଆଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ସ୍ନାନସ୍ଥଳୀ, ବାଳୁ ନଦୀ, ଗୋମତୀ ନଦୀ ଜନ୍ତୁ ଦଳ ସହିତ, ଏବଂ ଭୟାନକ ଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ। ସେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଦେଖିଲେ, ସମୃଦ୍ଧ ଭୂମି ଏବଂ ଗ୍ରାମ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ଦୂର ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ମକରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ଆଗକୁ ବଢିଲେ।