ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ତାରାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ କହିଲେ, "ପ୍ରିୟେ, ରଘୁନାଥ ରାମ ମାଇଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଏବଂ ବଡ଼ ବାନରମାନେଙ୍କ ଝିଅମାନେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି । ଚଳ, ଆମେ ବାନରମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ ଝିଅମାନେଙ୍କୁ ସହିତ ଯିବା, ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀମାନେଙ୍କୁ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଦେଖାଇବା ।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଦେହରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିବା ତାରା, ସମସ୍ତ ବାନର ଝିଅମାନେଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଅଛି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖିବାକୁ । ଆମେ ସମସ୍ତେ ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ସହିତ ରାମଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗମନ ଦେଖିବା, ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ମହିଳାଙ୍କ ଶୋଭା ଅନୁଭବ କରିବା ।" ତାରାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ବାନରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀମାନେ ଚିରପରିଚିତ ପ୍ରକାରରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ପରିକ୍ରମା କଲେ । ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତାରେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ହୃଦୟକୁ ଅନ୍ତର୍କ୍ଷୀୟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ । ଏହି ମହିଳାମାନେ ସହିତ ରଥ ଉଡ଼ିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଦେଖି ରାମ ତାହାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଋଶ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ସୀତା, ଦେଖ, ଏହି ମହାପର୍ବତ ମେଘ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର । ଏହି ହେଉଛି ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଋଶ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ପ୍ରଥମ ମିଳିଥିଲି । ଏଠି, ସୀତେ, ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ବାଲିଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି କରିଥିଲି; ଏହି ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ପମ୍ପା ସରୋବର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟ । ଏଠି, ତୁମ ସହିତ ବିୟୋଗରେ ମୁଁ ଗଭୀର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲି; ଏହି କୂଳରେ ମୁଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶବରୀ ସହିତ ମିଳିଥିଲି ।" "ଏଠି, ଏକ ଯୋଜନା ପରି ଦୀର୍ଘ ହସ୍ତ ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ମୁଁ ବଧ କରିଥିଲି; ଏଠି ଜନସ୍ଥାନରେ ଏହି ସୁନ୍ଦର ବୃକ୍ଷ ଦେଖ । ଏଠି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପାଇଁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ । ଏଠି ଖର, ଦୂଷଣ ଓ ତ୍ରିଶିରା ମୋର ଶର ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ହେଉଛି ଆମର ନିବାସସ୍ଥଳୀ, ଏହି ପତ୍ରକୁଟୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ।" "ଏଠି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ତୁମକୁ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କରିଥିଲେ; ଏହି ହେଉଛି ମଧୁର, ପ୍ରସ୍ରବଣ ଓ ଶୁଭ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ । ଏଠି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, କଦଳୀବନରେ ଘେରା; ଏଠି ପରିଚୟ ଅଛି ମହାପୁଜ୍ୟ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ । ଏଠି, ହେ ବୈଦେହୀ, ମହାନ୍ ଶରଭଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକଦା ଏନ୍ଦ୍ର, ଶହ ଆଖି ଥିବା ପୁରନ୍ଦର, ଆସିଥିଲେ ।" "ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରାଧକୁ ବଧ କରିଥିଲି; ଦେଖ, କମନୀୟ କଟିଥିବା ସୀତେ, ସେଠାରେ ତାପସମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ଏଠି ଅତ୍ରି, ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ମୁଖ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଏଠି, ସୀତା, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲ । ଏଠି, ସୁକଟି ସୀତେ, ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍; ଏଠି କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ ମୋତେ ସମ୍ମତି ଦେଇବାକୁ ଆସିଥିଲେ ।" "ଏହି ହେଉଛି ମନୋହର ଯମୁନା ନଦୀ, ସୁନ୍ଦର ବନରେ ଘେରା; ଏଠି, ମାଇଥିଳୀ, ମହାନ୍ ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ । ଏଠି ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଦେଖାଯାଉଛି, ତିନି ଧାରା ଭାଗି ଭୂଷିତ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଓ ପୁଷ୍ପିତବନରେ ଭରିଯାଇଛି । ଏହି ହେଉଛି ଶୃଙ୍ଗବେରପୁର, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ସ୍ନେହୀ ଗୁହା ବସିଛନ୍ତି; ଏଠି, ସୀତା, ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ସରୟୂ ଦେଖାଯାଉଛି ।" "ଏଠି, ସୀତା, ମୋ ପିତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଦିଶୁଛି; ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ନମସ୍କାର କର, ବୈଦେହୀ, କାରଣ ଆମେ ପୁନଃ ଫେରୁଛୁ ।" ଏପରି ରାମଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ, ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହିତ, ପୁନଃ ପୁନଃ ଉଛ୍ଲାସରେ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ । ସେମାନେ ଅମରାବତୀପରି ଚିତ୍ରଶାଳା, ଅନେକ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଧଳା ମହଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଅୟୋଧ୍ୟା ଦେଖିଲେ । ଏଠାରେ ଶୁଣ, ଏହି ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଏକଶତଚତୁର୍ବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ । ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମ, ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ନମସ୍କାର କଲେ । ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମହାମୁନି, ନଗରରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅଛିନା? ଭରତ କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତିନା? ମୋର ମାତୃମାନେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତିନା?" ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ ହସି, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଭରତ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ଜଟା ଧାରଣ କରି, ଆପଣଙ୍କ ପାଦୁକାକୁ ସିଂହାସନରେ ରଖି ସମସ୍ତ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି ।" "ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମହାବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା, ତୃତୀୟ ଥର ଜନାନୀ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, କେବଳ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ । ପଦେ ପଦେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ପିତୃଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଦେବତା ମାନେ ଶ୍ରଗତ ହେବା ପରି ନମ୍ର ହୋଇଥିଲେ । ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୋର ହୃଦୟ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, କାରଣ ଆପଣ କୈକେୟୀଙ୍କ କଥାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ମୂଳ ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ ।" "କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆପଣଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି, ବନ୍ଧୁ, ସାଥୀ, ସ୍ବଜନ ଓ ଶତ୍ରୁବିଜୟୀ ଦେଖି, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ । ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଘଟଣା ମୋତେ ଜଣା । ଜନସ୍ଥାନବାସୀ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ମୋତେ ଜଣା ।" "ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସେବାରେ ଲିନ ଥିଲି, ତାପସମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ମୋ ନିର୍ମଳ ପତ୍ନୀକୁ ରାବଣ ହରଣ କରିନେଲା । ମାରୀଚ ସହିତ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା, ସୀତା ହରଣ, କବନ୍ଧ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ, ଏବଂ ପମ୍ପାକୁ ଆଗମନ—ଏସବୁ ମୋତେ ଜଣା ।" ଏପରି ଶ୍ରୀରାମ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ଅୟୋଧ୍ୟା ନିକଟକୁ ଆସି, ପୁନଃ ଗୃହବାସ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।