ଏଠି ଏକ ସଂସ୍ମୃତିମୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ମହାଦେବ ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର କୃପା ବର୍ଷାଇଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୁଦ୍ରର କୂଳରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସେତୁବନ୍ଧ ନାମକ ସ୍ଥାନଟି ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ଶୁଦ୍ଧ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଏଠିକୁ ଦେଖ, ସୀତା—ଏଠି ରାକ୍ଷସରାଜ ବିଭୀଷଣ ଆସିଥିଲେ; ଏଠି ଅଟୁଟ ସୌନ୍ଦର୍ୟର କିଷ୍କିନ୍ଧା ଅରଣ୍ୟ ଅଛି। ଏଠି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ନଗରୀ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଭାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲି। ସୀତା ଏହି କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗରୀକୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠି ଭାଲି ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିବା କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାରା ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିଥିଲେ। ସୀତା କହିଲେ, "ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ ଯେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନର ମହାରାଜଙ୍କ ଭାର୍ୟାମାନେ ସହିତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଉଁ।" ଏପରି ଭାବେ ଭାଇଦେହୀ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିବା ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମତି ଦେଇଲେ: "ଏହା ହେଉ।" ଏହିପରେ ରାମ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ଅନୁଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ବିମାନକୁ ଦେଖି କହିଲେ: "ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟାମାନେ ସହିତ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବେ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଭାର୍ୟାମାନେ ସହିତ ଯାଅ। ଶୀଘ୍ର କର, ଆମେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାରାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ: "ପ୍ରିୟେ, ରାଘବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ତୁମେ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ବାନରଙ୍କ ଭାର୍ୟାମାନେ, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ପାଇଛ। ଚଳ, ଆମେ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାର୍ୟାମାନେକୁ ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ଦେଖାଇବା।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୋଭାମୟ ତାରା ସମସ୍ତ ବାନର ଭାର୍ୟାମାନେକୁ ଡାକି, କହିଲେ: "ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଛି, ମୋର ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଅଛି ଯେ ଆମେ ଆୟୋଧ୍ୟା ଦେଖିବା। ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖିବା ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ମହିଳାଙ୍କ ଶୋଭା ଦେଖିବା।" ତାରାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସମସ୍ତ ବାନର ଭାର୍ୟାମାନେ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ପରିକ୍ରମା କଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ବିମାନରେ ଚଢ଼ିଲେ। ଏହି ବିମାନ ଉଠିବା ସମୟରେ ରାଘବ ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ। ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଦେଖ, ମୈଥିଲୀ, ଏହି ମହାନ ପାହାଡ଼ ମେଘରେ ବିଜୁଳି ଝଲମଲ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ମହାନ୍ୟ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ସୁନା ଖଣିରେ ଶୋଭିତ, ଏଠି ମୁଁ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମିଶିଥିଲି। ଏଠି ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ଭାଲିଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି କରିଥିଲି। ଏହି ହେଉଛି ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ ଭରିତ ପମ୍ପା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟ। ଏଠି ତୁମୁହଁ ବିହୀନ ହୋଇ ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲି; ଏହି କୂଳରେ ମୁଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶବରୀଙ୍କୁ ମିଶିଥିଲି। ଏଠି, ଯୋଜନା ପରି ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ମୁଁ ବଧ କରିଥିଲି। ଏଠି ଜନସ୍ଥାନ, ଏଠି ଦେଖ, ଏହି ମହାନ ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ଏଠି, ସୁନ୍ଦରୀ, ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁ, ତୁମ ପାଇଁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ଏଠି ଖର, ଦୂଷଣ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତ୍ରିଶିରାସ୍ ମୋର ସିଧା ସାୟକରେ ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ହେଉଛି ଆମର ଆଶ୍ରମ, ଏହି ପତ୍ରମୟ କୁଟୀ ଦେଖ, କେତେ ସୁନ୍ଦର। ଏଠି ତୁମକୁ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ଜୋରକରି ହରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ହେଉଛି ମନୋହର, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ। ଏଠି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କଦଳୀ ଗଛରେ ଆବୃତ, ଏଠି ଅଛନ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଋଷି। ଏଠି, ଭାଇଦେହୀ, ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ମହାନ ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକଦା ଇନ୍ଦ୍ର, ସହସ୍ରନେତ୍ରୀ ପୁରନ୍ଦର, ଆସିଥିଲେ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଧକୁ ବଧ କରିଥିଲି। ଦେଖ, କମ୍ପିତ କଟି ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ସେଠି ତାପସମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏଠି ଅତ୍ରି ଋଷି ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ବଂଶର ପ୍ରଧାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ। ଏଠି, ସୀତା, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲ। ଏଠି, କମ୍ପିତ କଟି ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଠି କୈକୟୀପୁତ୍ର ଭାରତ ମୋତେ ସମ୍ମତି ଦେବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ହେଉଛି ମନୋହର ଯମୁନା, ତାହାର ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟ ସହିତ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଠି, ମୈଥିଲୀ, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଆଶ୍ରମ ଅଛି। ଏଠି ଦେଖ, ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ତିନି ଧାରାରେ ବହୁଛି, ବହୁ ପକ୍ଷୀ ଓ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଭରିଛି। ଏହି ହେଉଛି ଶୃଙ୍ଗବେରପୁର, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ବନ୍ଧୁ ଗୁହା ରହନ୍ତି; ଏଠି, ସୀତା, ସରୟୂ ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହାର କୂଳ ଶୋଭାମୟ। ଏଠି, ସୀତା, ମୋର ପିତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏବେ ଆମେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରୁଛୁ, ଏହାକୁ ନମସ୍କାର କର, ଭାଇଦେହୀ। ଏହିପରେ ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ପରସ୍ପର ଉଲ୍ଲାସରେ ଆୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀକୁ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ନଗରୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଧଳା ଦୁର୍ଗ ଶୋଭିତ, ବିଶାଳ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଏବେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଚବିଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ବଡ଼ ଭାଇ ରାମ, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୁନିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।