ସୀତା ଦୀପ୍ତ ଚିତା ସାମ୍ନାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲି, ଏହା ମୋର ଇଚ୍ଛା ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ମୋର ଦୋଷ ନାହିଁ, କେବଳ ଭାଗ୍ୟ ଦୋଷୀ। ମୋର ହୃଦୟ ଯାହା ମୋର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ସେ ତ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ନେଇ ଅଟୁଟ ଅଛି। ମୁଁ ଅଶକ୍ତ, ମୋର ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ୟେର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲା, ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ଯଦି ଏତେ ବର୍ଷ ଧରି ଆମର ଏକତା, ସ୍ନେହ ଓ ପରିଚୟ ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ହରାଇଗଲି। ଆପଣ ବଳବାନ୍ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ପଠାଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଲଙ୍କାରେ ଥିଲି, ହେ ରାଜନ୍, ତେବେ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରିନଥିଲେ କାହିଁକି? ଯଦି ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିବରଣୀ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥାନ୍ତି, ହେ ମହାବୀର, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏଇ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନଥାନ୍ତା, ଏହି ସନ୍ଦେହରେ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରାଣ ଦାଉ ରଖିଥାନ୍ତି; ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଅକାରଣ ହେଉନଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ଆପଣ, ରାଜସିଂହ, କେବଳ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସାଧାରଣ ମଣିଷମାନେ ଯେପରି, ମୋର ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱକୁ ସବୁଠାରୁ ଆଗରେ ରଖିଛନ୍ତି। ଆପଣ ଜଣକ ଓ ଧରିତ୍ରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ମୋର ଜନ୍ମକୁ ଅବହେଳା କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣ ମୋର ଚରିତ୍ର ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ମୋର ହାତ ବିଧିବତ୍ ବିବାହରେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯୋଡାଯାଇନଥିଲା, ଶଇଶବରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛି; ମୋର ଭକ୍ତି ଓ ଚରିତ୍ର ସବୁ ଆପଣ ଅବହେଳା କରିଛନ୍ତି। ଏପରି କହି, ଅଶ୍ରୁଭାରା କଣ୍ଠରେ, ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କଲେ, ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଥିଲେ। “ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ଏହି କଳଙ୍କର ଉପାୟ ଏହା ସହିତ ମୋର ଜୀବନ ଶେଷ। ମୋ ସ୍ୱାମୀ ସାମ୍ନାରେ, ଯିଏ ମୋର ଗୁଣରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୋତେ ସବାର ସାମ୍ନାରେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ମୋ ପାଖରେ ଆଉ କ’ଣ ବିକଳ୍ପ ଅଛି? ମୁଁ ଏଇ ଦହିଉଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।” ବୈଦେହୀଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ବିଆପ୍ତ ହୋଇ, ଗଭୀର ଭାବରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ରାମଙ୍କ ଇଂଗিত ଭାପି, ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ତୁରନ୍ତ ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ସେ ସମୟରେ କେହି ମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନା ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, କେହି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ଯେପରି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଯମନ୍ତକ ସମୟରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି। ତାପରେ, ମାଥା ନମାଇଥିବା ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ବୈଦେହୀ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ମୈଥିଲୀ ହାତ ଯୋଡି ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ: “ମୋର ହୃଦୟ କେବେ ରାଘବଙ୍କୁ ଛାଡିନାହିଁ, ଏହି ସତ୍ୟରେ ସକ୍ଷୀ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ସବୁ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଯେପରି ରାଘବ ଭ୍ରମରେ ମୋତେ ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ରବତୀ, ଏହି ସତ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ସବୁଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ କେବେ ଦୃଷ୍ଟି, ମନ, କିମ୍ବା କଥାରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଘବଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧେ କିଛି କରିନାହିଁ, ଏହି ସତ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଦିନ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି, ଧରିତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟେ ମୋର ଗୁଣକୁ ଜାଣନ୍ତି।” ଏପରି କହି, ବୈଦେହୀ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ନିଃସନ୍ଦେହ ହୃଦୟରେ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଜନସମୂହ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଦେଖିଲେ ଯେ କିପରି ସୀତା ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ସେ, ନବ ତାପିତ ସୁନା ସମାନ ଦୀପ୍ତ, ସୁନା ଆଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ, ରମଣୀୟ ନୟନବାଳା ସୀତା, ସୁନା ସମାନ ଦୀପ୍ତିମୟ, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି। ଋଷିମାନେ, ଦେବ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସୀତା ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତା ନାରୀମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ଦେଖିଲେ ଯେ ସୀତା ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିକୁ ଘୃତଧାରା ପରି ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି। ତିନି ଲୋକ—ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବମାନେ ଦେଖିଲେ, ଶାପିତ ଏହି ସୀତା ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିବା ଦେବୀ, ସେପରି ନରକକୁ ପତିତ ହେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ବିସ୍ମୟ ଓ ବିୟୋଗରେ “ହାୟ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଏହା ପରେ ରାମ ମନେ ଅତି ଦୁଃଖ ନେଇ, ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣି, କିଛି କ୍ଷଣ ଚିନ୍ତାଗ୍ନିରେ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରି ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବୈଶ୍ରବଣ, ପିତୃସହିତ ଯମ, ଦେବେଶ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଜଳର ଦେବତା ବରୁଣ, ମହାଦେବ ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଲଙ୍କାକୁ ଆସି, ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ। ସେମାନେ ହଜାର ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତ ଧାରଣ କରି, ହସ୍ତ ଯୋଡିଥିବା ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସ୍ୱାମୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ କିପରି ସୀତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିକୁ ପତିତ ହେଉଁଦେଉଛ? ତୁମେ ନିଜକୁ ଦେବମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଭାବିନାହାଁ? ତୁମେ ବସୁ, ସତ୍ୟଧର୍ମର ଅଧିପତି, ବସୁମାନଙ୍କ ଆଦିପତି। ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ମୂଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସ୍ୱାମୀ, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟମ, ସାଧ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମ; ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ତୁମର କାନ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁମର ଚକ୍ଷୁ। ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଦୃଶ୍ୟ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ତଥାପି ତୁମେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଅବହେଳା କରୁଛ।" ଏପରି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବୋଧିତ ହୋଇ, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।