ହେଉଛି, ରାମ ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହିପରି କହିଲେ—“ହେ ସୀତେ, ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ, ଏହି ଦେଖି ନିଶ୍ଚୟ ରାବଣ ତୁମକୁ ନିଜ ଘରେ ଅଧିକ ସମୟ ରଖି ପାରିନଥାନ୍ତି।” ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କଠୋର କଥାମାନେ, ଯାହା ପ୍ରେମିକା ଶ୍ରବଣ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ସୀତାଙ୍କ କାନରେ ପଡିଲା। ଏତେ ବର୍ଷ ପରେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଗର୍ବିତ ସୀତା ବହୁତ କଷ୍ଟରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଲତା ରାଜା ହାତୀର ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ତଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପିଡ଼ିତ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକୀଙ୍କ ରଚିତ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଛଅଟିଏ ସର୍ଗ ପଢ଼ିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କର। ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧରେ ଉଚ୍ଚାରିତ କଠୋର ଏବଂ ରୋମାଞ୍ଚକାରୀ କଥା ଶୁଣି, ବୈଦେହୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ସୀତା, ଯିଏ କେବେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏପରି ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ସାମ୍ନାରେ ଶୁଣିନଥିଲେ, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ଜଣକନନ୍ଦିନୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ଲୁଚିଯାଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା—ସେ ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ ପାଇ ଅଶ୍ରୁ ରୋକିପାରୁନଥିଲେ। ତାପରେ, ଅଶ୍ରୁସିନ୍ଚିତ ମୁହଁ ପୁଛି, ସୀତା ଧୀରେ ଏବଂ ଅଟକାଟକି ଶବ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବୀର, ଆପଣ କିଏପରି ଏପରି କଠୋର ଏବଂ ବିଧ୍ୱଂସକ କଥା କହୁଛନ୍ତି? ଆପଣ ଯେପରି ମୋତେ ଏକ ସାଧାରଣ ନାରୀ ଭାବି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେପରି ନୁହେଁ। ମୋର ଚରିତ୍ର ଉପରେ ଆପଣ ଆସ୍ଥା ରଖନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହାର ଶପଥ ଦେଉଛି। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀଙ୍କ ଆଚରଣ ଦେଖି ଆପଣ ମୋ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରୁଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ପରୀକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ସନ୍ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଅନ୍ୟର ଛୁଆଁକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲି, ଏହା ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବାକୁ ହେଲେ, ଦୃଷ୍ଟ ଦୈବ ଦୋଷୀ, ମୁଁ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ମୋ ହୃଦୟ, ଯାହା ମୋ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ସେ କେବଳ ଆପଣ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି; ମୁଁ ଅଶକ୍ତ, ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ୟର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲା, ସେଥିରେ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ଯଦି ଏତେ ଦୀର୍ଘ ସମ୍ପର୍କ ଓ ପ୍ରେମ ଥିଲା ବି ଆପଣ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଚିରକାଳରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି। ଆପଣ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଲଙ୍କାରେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ପଠାଇଥିଲେ; ଏ ରାଜା, ତେବେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କେଉଁଠି କଲେ ନାହିଁ? ବାନର ଦୂତ ମୋ ବିଷୟରେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖି ଖବର ଦେଲାପରେ ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଥାନ୍ତି, ମୁଁ ସେଉଁଠି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରମ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଇନଥାନ୍ତା, ଏହି ସନ୍ଦେହ ଉପରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଦାଉରେ ଲଗାଇଦେଇଥାନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରଙ୍କ କଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଇନଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ଆପଣ, ରାଜସିଂହ, କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏକ ସାଧାରଣ ପୁରୁଷ ପରି ମୋ ନାରୀତ୍ୱକୁ ପ୍ରଧାନ କରିଛନ୍ତି। ଆପଣ ମୋର ଜଣକ ଓ ପୃଥିବୀର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଅବହେଳା କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ଆଚରଣକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ ବି ତାହାକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ମୋର ହାତ ବିବାହରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜୁଡ଼ିଲା ନାହିଁ, ଶୈଶବରେ ମୁଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲି; ମୋର ଭକ୍ତି ଓ ଚରିତ୍ର—ସେସବୁକୁ ଆପଣ ଦୂରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।” ଏଭଳି କହି, କାନ୍ଦି, ଅଶ୍ରୁରେ ଗଳା ଅଟକିଯାଇ, ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—“ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଚିତା ତିଆରି କର। ଏହି ଦୁଃଖର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ଏହି। ଅସତ୍ୟ ଦୋଷାରୋପରେ ଆଘାତ ପାଇ, ମୁଁ ଆଉ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରିବିନାହିଁ। ମୋ ସ୍ୱାମୀ ସାମ୍ନାରେ ମୋ ଗୁଣକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।” ବୈଦେହୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁସୂଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। ରାମଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ମୁହଁରେ ପ୍ରକାଶିତ ଦେଖି, ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ ଚିତା ତିଆରି କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ରାମଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେବା, କଥା କହିବା କିମ୍ବା ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସାହସ କରିପାରୁନଥିଲେ; ରାମ ଯେପରି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଏବଂ କାଳାନ୍ତର ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ତାପରେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ବୈଦେହୀ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ମୈଥିଳୀ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ—“ମୋର ହୃଦୟ କେବେ ରାଘବଠାରୁ ଦୂର ହୋଇନାହିଁ, ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଯେପରି ରାଘବ ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟରେ ଅପବିତ୍ର ଭାବୁଛନ୍ତି, ତେପରି ଅଗ୍ନି ମୋତେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ମୁଁ କେବେ ମନ, କାୟା, ବାଚନରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଘବଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ, ତେଣୁ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ, ଦିଗ୍ବଲୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଦିନ, ସଂଧ୍ୟା, ରାତି ଓ ପୃଥିବୀ—ଏମିତି ଅନେକ ଦେବତା ମୋ ଗୁଣ ଜାଣିଛନ୍ତି।” ଏଭଳି କହି, ବୈଦେହୀ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ନିର୍ବିକାର ହୃଦୟରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ ସମେତ ବିଶାଳ ଜନସମୂହ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ—ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ସୁନା ପରି ଅଭିଭାସିତ ହେଉଥିଲେ। ସୁନା ଭାବରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଓ ତାଜା ଗଳିତ ସୁନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସୀତା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସମସ୍ତେ, ବିଶାଳନୟନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁନା ପରି ତେଜମୟ ଦେଖିଲେ, ସେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସୃଷ୍ଟିର ଋଷିମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେଇ ତେଜସ୍ୱି ସୀତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହବି ଅପରାହ୍ଣ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ଚିତାରେ ପଡ଼ୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଗ୍ନିକୁ ଘିଅ ଧାରା ପରି ଦେଖି, ବିଳାପ କରି ଉଠିଲେ। ତିନି ଲୋକ—ଦେବତା, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଓ ଦାନବମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଶାପିତ ଏବଂ ନରକକୁ ତଳିଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଦେବୀ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳିଯାଏ।