ସେଇ କୁଶୀଳବ ଦୁଇ ଗାୟକଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ, ମହାର୍ଷିମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ—“ଆହା, ଏହି ଗୀତର ମାଧୁର୍ୟ, ଏବଂ ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକର ବିଶେଷ ଗୁଣ!” ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଦୀର୍ଘ ଅତୀତର, ତଥାପି ସେମାନେ ଏପରି ଭାବରେ ଗାଇଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେଖୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦୃଶ୍ୟର ଅନୁଭୂତି ହେଲା; ଦୁଇଜଣ ଏକାଠି ଗାଇଲେ, ଏବଂ ଗାନରେ କଥାକୁ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି କରିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଏକାଠି ମାଧୁର୍ୟରେ, ଉତ୍ସାହରେ ଏବଂ ନିପୁଣ ଶବ୍ଦରେ ଗାଇଲେ; ଏପରି ଭାବରେ ସେମାନେ ତପସ୍ବୀ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଲାଭ କରିଲେ। ଦୁଇଜଣ ଗାୟକ ଆଉ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ଅସାଧାରଣ ମାଧୁର୍ୟରେ ଗାଇବାରେ, ଏକ ଉଲ୍ଲସିତ ଋଷି ସେମାନେକୁ ଜଳଘଟ ଦେଇଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଖ୍ୟାତ ଋଷି ସେମାନେକୁ ଚଳା ଦେଇଲେ; ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାର୍ଷି କଳ୍ମାଷ ମୃଗଚର୍ମ ଦେଇଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ତପସ୍ବୀ ପବିତ୍ର ଜନୂ ଦେଇଲେ। ଏକ ମହାର୍ଷି ଜଳପାତ୍ର ଦେଇଲେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ମୁଞ୍ଜ ଦାର ଦେଇଲେ; ଅନ୍ୟ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ତପସ୍ବୀ କଞ୍ଚୁକ ଦେଇଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଲ୍ଲସିତ ଋଷି କୁହାଡ଼ି ଦେଇଲେ; ଅନ୍ୟ ଏକ ଅର୍କ ଚଳା ଦେଇଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାର୍ଷି ଚଳା ଦେଇଲେ। ଏକ ଉଲ୍ଲସିତ ଋଷି ଜଟାବନ୍ଧନ ଏବଂ କାଠର ରସି ଦେଇଲେ; ଅନ୍ୟ ଏକ ଋଷି ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଗ୍ନି କାଠ ଦେଇଲେ। ଏକ ଉଡୁମ୍ବର ଦଣ୍ଡ ଦେଇଲେ, ଅନେକ ମହାର୍ଷି ଏହି ସମୟରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ କାମନା କରି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଏକାଗ୍ର ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହି ଦୁଇ ଗାୟକଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ, କହିଲେ—“ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।” ଏହା କବିମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଧାର, ଯଥାବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏହି ଗୀତ, ସମସ୍ତ ଗୀତରେ ନିପୁଣ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରା ଗାଇଯାଇଛି। ଏହି ଗୀତ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ, ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଏବଂ ଶୁଣୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥାଏ; ଯେଉଁଠି ଦୁଇ ଗାୟକ ଗାଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ। ରାଜପଥ ଏବଂ ରାଜା ଦ୍ୱାରରେ, ଭରତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଦୁଇ କୁଶୀଳବଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେକୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ। ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ, ସେମାନେକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆଦର କଲେ; ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି, ପ୍ରଭୁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ପରିବାର ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ରାମ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେଖିବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତୃଘ୍ନ ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦେବତା ସମାନ ଦୀପ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।” ସେ ଗାୟକଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, କଥାର ନାନା ଅର୍ଥ ଏବଂ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଗାଇବାକୁ; ଦୁଇଜଣ ମାଧୁର୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍ସାହରେ, ହୃଦୟର ଅଭିନିବେଶରେ ଗାଇଲେ। ସେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ତାଳର ସମନ୍ୱୟରେ ଗାଇଲେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ଦେଇ; ଗୀତର ମାଧୁର୍ୟ ଶରୀର, ମନ, ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା, ଏବଂ ତାହାର ଶବ୍ଦ ମଣିଷମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଶୋଭା ପାଇଲା। ଏହି ଦୁଇ ତପସ୍ବୀ, ରାଜସ୍ୱ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଗାନରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ବୋଲି କହିପାରେ। ଏବେ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ତାପରେ, ରାମଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଯଥାବିଧି ଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାମ, ସଭାରେ ବସି, ଗୀତ ଶୁଣିବାର ଆଗ୍ରହରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଇ ଯାଇଲେ। ଏବେ ମହାନ୍ ବାଲକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଗୌରବମୟ ଅଂଶ। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଏକ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ଅଧିନରେ ଥିଲା, ପ୍ରଜାପତି ଆରମ୍ଭରୁ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଥିଲେ ସଗର, ଯିଁଁ ଏ ମହାସାଗର ଖୋଦିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହ ଷଷ୍ଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। ସେଇ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ମହାନ କଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହା ରାମାୟଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏବେ ଆମେ ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବା; ଧର୍ମ, କାମ ଏବଂ ଅର୍ଥ ସହିତ; ଏହି କଥା ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏକ ନଗର ଥିଲା—ଅୟୋଧ୍ୟା, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମନୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ନିଜେ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାନ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବ ଏବଂ ତିନି ଯୋଜନ ପୁଣ୍ଡରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସୁସଂଖ୍ୟା ମୁଖ୍ୟ ସଡ଼କ ସହିତ। ଏହି ନଗର ମହାନ ରାଜପଥରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ଯାହା ସଦା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଏବଂ ଜଳରେ ଭିଜିଥିଲା। ଦଶରଥ ରାଜା, ନିଜ ରାଜ୍ୟର ବୃଦ୍ଧି କର୍ତ୍ତା, ଏହି ନଗରରେ ବସିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଥାନ୍ତି। ଏହି ନଗର ଦ୍ୱାର ଏବଂ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା, ସୁସଂଖ୍ୟା ବଜାର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ କୁଶଳ କାରିଗର ଥିଲେ। ଏହି ନଗର ରଥୀ, ଗାୟକ, ଅପୂର୍ବ ଶ୍ରୀ, ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଏବଂ ପତାକାରେ ଭରିଥିଲା, ଶତ ଯୁଦ୍ଧ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଥିଲା। ନଗର ଚାରିପାଖରେ ନାଟି ସମୂହ ଏବଂ ନୃତ୍ୟଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲା, ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ ଆମ୍ବ ତୋପରେ ଶୋଭିଥିଲା, ଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲା। ଏହି ନଗର ଗଭୀର ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଖାଇ ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅସମ୍ଭବ, ଏବଂ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗାଈ, ଉଠ ଏବଂ ଗଧାରେ ଭରିଥିଲା। ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ବ୍ୟାପାରୀ ଏବଂ ଅନୁଗତ ରାଜାମାନେ ଆସି ଉପହାର ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ନଗର ରତ୍ନରେ ଶୋଭିଥିଲା, ପାହାଡ଼ ସମାନ ମହଳ ଏବଂ ଅମରାବତୀ ସମାନ ଉଚ୍ଚ ମହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ଚେସ ବୋର୍ଡ ଭଳି ଆକୃତିର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିଳାମାନେ, ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ମହଳରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହି ଅବସ୍ଥାନ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ସମତଳ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଚାଉଳ ଏବଂ ଯବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚିନି କାଠ ଦ୍ୱାରା ମିଠା ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାନ ପୃଥିବୀରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା—ଡ଼଼ମ୍ବ, ମୃଦଙ୍ଗ, ବୀଣା ଏବଂ ପାନବର ଶବ୍ଦରେ।