ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇଁ ବିଭୀଷଣ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରି, ସମ୍ମାନ ସହିତ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆଣିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ହନୁମାନ, ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବଡ଼ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ କଠୋର ଭାବ ଓ ଅନଦ୍ୟାର୍ଘ୍ୟ ଭାବରେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଥିବା ଦେଖି ସେମାନେ ଅନୁମାନ କଲେ ଯେ, ରାମ ସୀତାପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ମୈଥିଳୀ ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜେକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ କରି, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପଛପଛ ଚାଲି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମନେ ଅଦ୍ଭୁତ, ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ନେହ ଦେଖାଦେଲା; ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃଦୁ ମୁହଁକୁ ଦେଖି ସୀତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଧିକ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ସୀତା ମନର ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ନିର୍ମଳ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଆଭା ଦେଖାଇଲା। ଏହି ସମୟରେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ୧୧୫ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଉଁ ସମ୍ନିଧିରେ ସୀତା ନମ୍ରତାରେ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ନିଜ ହୃଦୟର ଗୁପ୍ତ ଭାବକୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ହେ ଉତ୍ତମ ନାରୀ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ କରି ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛି; ଏଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ମୋତେ କରିବା ଦରକାର ଥିଲା, ମୁଁ ସେ କରିଛି। ଏବେ ମୋର କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଅପମାନ ଓ ଶତ୍ରୁ ଉଭୟଙ୍କୁ ମୁଁ ଏକାସାଥିରେ ନଶ୍ଟ କରିଛି। ଆଜି ମୋର ପ୍ରତାପ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା, ଆଜି ମୋର ପ୍ରୟାସ ସଫଳ ହେଲା; ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି ନିଜକୁ ନିଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି। ତୁମକୁ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ତୁମେ ମୋଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲ; ଏହି ବିପଦକୁ ମୋର ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ପୁରୁଷ ଅପମାନ ଭୋଗ କଲେ, ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ତାହାକୁ ଦୂର କରିଥାଏ; ମହାପୁରୁଷ ହୋଇ ମନ ଛୋଟ ଥିଲେ କ'ଣ ଲାଭ? ସମୁଦ୍ର ଚାରି ହୋଇ ଲଙ୍କା ଦଳନ କରିବା—ହନୁମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ସଫଳ ହେଲା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ। ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାର ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଆଜି ସଫଳ ହୋଇଛି। ଏହିପରି ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା, ଯିଏ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟ ଭାଇକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।" ଏହିପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମାନ୍ୟ ମୃଗ ଦୃଷ୍ଟି ସଦୃଶ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସୀତା କାନ୍ଧରେ ଅଶ୍ରୁ ଆଣିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖି ଲୋକନିନ୍ଦାର ଭୟରେ ହୃଦୟ ଭାଗିଗଲା।