ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ପାଗା ଓ ଚାମର ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରহରୀମାନେ ସେଠାରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭିତରୁ ବାହାରକୁ ହଟାଯାଉଥିଲେ। ଭଲୁକ, ବାନର ଓ ରକ୍ଷସ ଦଳମାନେ ସେଠାରୁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଚେଷ୍ଟାରେ ବଡ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯେପରି ବାୟୁରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଜନ କରେ। ସେମାନେ ଏପରି ଭାବରେ ହଟାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ରଘୁନାଥ ଦୟା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଏହି ଅନ୍ୟାୟକୁ ରୋକିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ତାପରେ, ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଗଭୀର ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଡାକି, ତାଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ଭ ସହ କହିଲେ: “ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅବହେଳା କରି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ଲୋକଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛ? ସେମାନଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କର, ଏହି ଲୋକମାନେ ମୋର ନିଜ ଲୋକ। ଗୃହ, ବସ୍ତ୍ର, ପ୍ରାଚୀର ରହସ୍ୟ କିମ୍ବା ରାଜ ଆଦର, ଏହି ସବୁ କିଛି ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ସତ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ନୁହେଁ। ବିପଦ, କଷ୍ଟ, ଯୁଦ୍ଧ, ସ୍ୱୟଂବର, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ବିବାହ ଦିନରେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଦୂଷିତ ହୁଏନାହିଁ। ସୀତା ବଡ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ପଡିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୋ ନିକଟରେ ଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ପଳଙ୍କି ଦୂରକୁ ରଖ, ସୀତା ହେଁଟେ ଆସନ୍ତୁ; ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ମୋ ପାଖରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ବିଭୀଷଣ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ସମ୍ମାନ ସହ ସୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନକୁ ନେଇଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ହନୁମାନ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ କଠୋର ଭାଷା ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଅନାଦର ଦେଖି, ସେମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ ରଘୁନାଥ ସୀତାପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ଅଟନ୍ତି। ମୈଥିଳୀ ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପଛ ପଛ ଚାଲି, ନିଜ ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ, ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କ କୋମଳ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦ୍ୱୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପ୍ରିୟ ମୁହଁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ନିର୍ମଳ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୀତା ନମ୍ର ଭାବରେ ନିଜ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ହୃଦୟ ଗଭୀରର ଭାବକୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ମହିଳା, ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଥିଲ; ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ଥିଲା, ମୁଁ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି। ମୋ କ୍ରୋଧ ଶମିତ ହୋଇଛି, ଅପମାନ ଓ ଶତ୍ରୁ ଦୁହିଁକୁ ମୁଁ ଏକାସାଥିରେ ନଶ୍ଟ କରିଛି। ଆଜି ମୋର ପୌରୁଷ ସିଦ୍ଧ ହେଲା, ମୋର ପ୍ରୟାସ ଫଳିଲା, ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି ସ୍ଵନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହୋଇଛି। ତୁମେ ଯେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଥିଲ, ଭାଗ୍ୟର କ୍ରୂର ଖେଳ ମାନବ ପ୍ରୟାସରେ ଜୟୀ ହେଲା। ଯେଉଁମାନେ ଅପମାନ ଭୋଗିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଦୂର କରିଥାନ୍ତି; ନିମ୍ନ ମନ ଥିଲେ, ବଡ ମଣିଷର ପୌରୁଷ କ’ଣ ଉପକୃତ? ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ଓ ଲଙ୍କା ଧ୍ୱଂସ—ହନୁମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ସଫଳ ହେଲା। ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାର ପ୍ରୟାସ ଓ ଉପଦେଶ ଆଜି ଫଳିଲା, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟି ହେଲା। ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଭାଇକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।” ଏହି ଭାଷଣ ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀ ମୃଗନୟନା ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ରାମ ତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖି, ଲୋକ ନିନ୍ଦାର ଭୟରେ ହୃଦୟ ଭାଗିଗଲା। ସେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନୟନ, କୁନ୍ଚିତ କେଶ, ଶୋଭାମୟ ଦେହଧାରିଣୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ: “ଅପମାନ ଦୂର କରିବାକୁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ, ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି। ଯେପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତକୁ ଜୟ କରିଛି। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର କଷ୍ଟ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର କୃତଜ୍ଞତା ପାଇଁ ସହିଛି। ମୁଁ ନିଜ ଚରିତ୍ର ରକ୍ଷା କରି, ଏହି ଖ୍ୟାତି ଅପବାଦ ଦୂର କରିଛି; ମୋ ବଂଶର ଦୁଷ୍ଣାମ ମୁଁ ହଟାଇଛି। ତୁମେ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଅଛ, ତୁମ ଚରିତ୍ର ଏବେ ସନ୍ଦେହଜନକ; ଏହା ଅନ୍ଧ ଲୋକ ପାଇଁ ଦୀପ ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ। ତେଣୁ, ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଆଜି ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କର, ଯାଅ; ଦଶ ଦିଗ ତୁମ ପାଇଁ ଖୋଲା। ମୁଁ ଆଉ ତୁମ ପ୍ରୟୋଜନ ଦେଖୁନାହିଁ। ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଘରେ ରହିଥିବା ନାରୀକୁ କେବଳ ସ୍ନେହ ପାଇଁ ନେଇବ କି? ତୁମେ ରାବଣଙ୍କ ଅଂକରେ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗ କରିଛ, ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡିଛ; ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ନେଇ, ମୋ ବଂଶର ମହିମା ରକ୍ଷା କରିପାରିବି? ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଫେରାଇଛି, ସେଉଁଠାରେ ମୋର କୌଣସି ସ୍ନେହ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କର, ଯାଅ। ଏହି ଅଟୁଟ ମନ ସହ ଆଜି ମୁଁ କହିଛି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ଭରତଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସୁଗ୍ରୀବ କିମ୍ବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କର, ଯେଉଁଠି ତୁମ ସୁଖ ମିଳେ।” ଏପରି ରାମଙ୍କ ମୁଁହରୁ ନିଷ୍ଠୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଗିଗଲା, ଏବଂ ସୀତା ଅସୀମ ଦୁଃଖରେ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ।