ମହାରାଜ ଜନକ କଥା କହିବାରେ, ସେ ଏହିପରି ଉପାସନା କଲେ—“ମୁଁ କ୍ଷେତ୍ର ସଫା କରିବା ସମୟରେ ମାଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲି, ଯାହା ସୀତା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ମୋର ଜନ୍ମରୁ ନୁହେଁ, ମାଟିରୁ ଉପଜିଥିଲା, ମୋ ଜନ୍ୟ କନ୍ୟା ଭାବେ ଅନୁବୃତ୍ତି କଲା। ଏହି କନ୍ୟା, ଯାହାର ଜନ୍ମ କୌଣସି ଗର୍ଭରୁ ହୋଇନାହିଁ, ସେ କ୍ଷମତାର ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ପୁରସ୍କାର ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଭୂମିର ଏକାଧିକ ରାଜା ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ରାଜା ମୋର କନ୍ୟାକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହିଲେ। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲି, “ମୋର କନ୍ୟାକୁ କ୍ଷମତାର ପରୀକ୍ଷା ଛଡ଼ା ଦେବିନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ରାଜା, ମିଥିଳାକୁ ଆସି, ନିଜ କ୍ଷମତା ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଆଣାଗଲା। କିନ୍ତୁ କେହି ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଉଠାଇ ପାରିଲେନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦୃଢ଼ତା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ରାଜା ଅସ୍ତିର ହେଇ ମିଥିଳାକୁ ଅବହେଳା କରି ଘେରି ଦେଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ମିଥିଳାକୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଶୋଷି ଯାଇଗଲା। ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲି, ଦେବତା ଖୁସି ହୋଇ ଚତୁର୍ଦଳ ନିଯାଞ୍ଚା ଦେଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ରାଜାମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ଏହି ଶିବଧନୁଷ୍ୟ, ଯାହା ଅପରିମିତ ତେଜୋମୟ, ଏହି ଅସମର୍ଥ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ମୁଁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇବି; ଯଦି ରାମ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚଢ଼ାଇ ପାରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ମୋର ଗର୍ଭବିନା କନ୍ୟା ସୀତାକୁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି। ଏହି କଥା ପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ସତ୍ଷଠି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଜନକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଧନୁଷ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦିଅ।” ତାହାପରେ ମହାରାଜ ଜନକ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ଫୁଲ ଓ ଗନ୍ଧରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଆଣ।” ଆଦେଶ ପାଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନଗରକୁ ଯାଇ, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଥିବା ଏଠି ଅଷ୍ଟଚକ୍ରୀୟ ପେଟିକୁ ପଞ୍ଚଶହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଏକସାଥିରେ ଖସିଲେ। ଏହି ଲୋହାର ପେଟିକୁ ନେଇ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମହାରାଜ ଜନକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଏହି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ; ମିଥିଳାର ମହାରାଜ, ଚାହିଲେ ଦେଖନ୍ତୁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜନକ ହାତ ଜୋଡି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଜନକମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ପୂଜିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କେହି ଏହାକୁ ଚଢ଼ାଇ ପାରିଲେନାହିଁ। ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚଢ଼ାଇ ପାରିନାହିଁ; ତେବେ ମାନବମାନେ କିପରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ?” ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଆଣାଯାଇଛି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହାକୁ ଏହି ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦିଅ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବର, ରାମ, ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖ।” ମୁନିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରାମ ଧନୁଷ୍ୟ ଥିବା ଚେଷ୍ଟକୁ ଖୋଲି, ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ମୁଁ ହାତରେ ଧରିବି, ଉଠାଇ ଚଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି।” ମହାରାଜ ଜନକ ‘ଯଥାସ୍ଥ’ କହିଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପକଥନ କଲେ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ରାମ ମଧ୍ୟରେ ଧରିଲେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ କୌଣସି ପ୍ରयାସ ଲାଗିଲାନାହିଁ। ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ରାମ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଧନୁଷ୍ୟକୁ ସହଜରେ ଚଢ଼ାଇ ଦେଲେ। ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚଢ଼ାଇ ସେ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଟାଣିଲେ, ତାପରେ ମଧ୍ୟରେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚଟାଣ ପରି ଏକ ବିଶାଳ ଶବ୍ଦ ହେଲା; ପୃଥିବୀ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କମ୍ପିଗଲା, ପାହାଡ଼ ଫାଟିଯିବା ପରି। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମହାରାଜ ଜନକ ଓ ରଘୁବଂଶର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଛଡ଼ା। ଲୋକମାନେ ସ୍ଥିର ହେଲାପରେ, ମହାରାଜ ଜନକ ଭୟ ହରାଇ, ହାତ ଜୋଡି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖିଲି; ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଅସମ୍ଭବ ଓ ମୋ ଆଶା ପାରେ। ମୋର କନ୍ୟା ସୀତା ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜନକ ଘରାଣାର ମହିମା ବଢ଼ିବ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ହେଲା—‘ସୀତା କ୍ଷମତାରେ ଜିତିବାକୁ ଦିଆଯିବେ।’ ମୋର ପ୍ରାଣଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାକୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେବି। ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଯାଇ, ଦଶରଥଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଭରା ଶବ୍ଦରେ ନଗରକୁ ଆଣନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୋର କନ୍ୟାକୁ କ୍ଷମତାରେ ଜିତିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଦୁଇ କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଖବର ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଇ, ମହାରାଜ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରେମ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ମିଥିଳାକୁ ଆଣନ୍ତୁ।