ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପଖ୍ୟାନ ରେ, ରାଜା ଜନକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ—“ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ ଭରସା ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏକ ଦିନ ମୁଁ ମାଟି ଚାଷ କରୁଥିବାବେଳେ, ମାଟିର ଫାଟରୁ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ନାରୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାଟି ଶୁଖାଇବା ବେଳେ ପାଇଥିଲି; ତାଙ୍କୁ ଲୋକେ ‘ସୀତା’ ନାମରେ ପରିଚିତ କରିଥିଲେ। ମାଟିରୁ ଉପଜିଥିବା ସୀତା ମୋର ଜଣେ ପୁତ୍ରୀ ଭାବେ ବଢିଲେ। ତିନି ଜଣେ ପୁତ୍ରୀ, ଯାହା ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ଶୌର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ପାଇଁ ଏକ ପୁରସ୍କାର ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ବିଭିନ୍ନ ରାଜାମାନେ ଆସିଲେ; ସମସ୍ତ ଭୂମିର ଶାସକମାନେ ମୋ ପୁତ୍ରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲି—‘ମୋ ପୁତ୍ରୀକୁ ଶୌର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ବିନା ଦେଇପାରିବିନାହିଁ।’ ଏହା ପରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ମିଥିଲାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ୍ ଆଣି ଦିଆଯାଇଲା। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହି ଧନୁଷ୍ କୁ ଉଠାଇପାରିଲେନାହିଁ, ଧରିପାରିଲେନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଦେଖି, ମୁଁ ଏହି ରାଜାମାନେ ନିରାକୃତ କରିଦେଲି। ଏହି ଅପମାନରେ ସମସ୍ତ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ମିଥିଲାକୁ ଘେରି ନେଲେ। ବର୍ଷ ଭରି ତାଙ୍କର ରୋଷରେ ମିଥିଲାକୁ ଉପଦ୍ରବ କଲେ; ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଶୁନ୍ୟ ହେଲା। ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ତପସ୍ୟା କଲି। ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଇ ଚାରି ପ୍ରକାର ଶେନା ଦେଲେ; ଏହା ପରେ ରାଜାମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ଅପରାଧୀ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ ଏଠି ରହିଛି। ମୁଁ ଏହି ଧନୁଷ୍ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇବି; ଯଦି ରାମ ଏହି ଧନୁଷ୍ ଚାପିପାରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ମୋର ଗର୍ଭ ହୀନ ପୁତ୍ରୀ ସୀତାକୁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମକୁ ବିବାହ କରିଦେବି। ଏଠିଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଶିକ୍ଷାଠାରୁ ସିଠି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଜନକଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଶୁଣି, ମହା ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା ଜନକଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ରାମକୁ ଧନୁଷ୍ ଦେଖାନ୍ତୁ।’ ତାପରେ ରାଜା ଜନକ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—‘ଫୁଲ ଓ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ ଆଣନ୍ତୁ।’ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନଗରକୁ ଗଲେ, ଏହି ଧନୁଷ୍ ରଖାଯାଇଥିବା ଚେଷ୍ଟକୁ ଆଣି, ପ୍ରଭୁ ଜନକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିଲେ। ପ୍ରବଳ ପଞ୍ଚଶ ହଜାର ଲୋକ ଏହି ଆଠ ଚକା ଦାନ୍ତି ଚେଷ୍ଟକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଏକାଠି ଉଠାଇଲେ। ଏହି ଆଇରନ୍ ଚେଷ୍ଟକୁ ନେଇ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜା ଜନକଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ମିଥିଲାର ରାଜା, ଚାହିଲେ ଦେଖନ୍ତୁ।’ ରାଜା ଜନକ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—‘ଏହି ଧନୁଷ୍ ଜନକମାନେ ଓ ପ୍ରବଳ ରାଜାମାନେ ପୂଜିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମୟରେ କେହି ଚାପିପାରିଲେନାହିଁ। ଦେବତା, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧନୁଷ୍ ଚାପିପାରିବେନାହିଁ। ମାନବମାନେ ଏହି ଧନୁଷ୍ ଉଠାଇବା, ଚାପିବା, ଭାଙ୍ଗିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏହି ଧନୁଷ୍ ଆଣି ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ।’ ଜନକଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମକୁ କହିଲେ—‘ରାମ, ପ୍ରଭୁ, ଧନୁଷ୍ ଦେଖ।’ ଋଷିଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ରାମ ଧନୁଷ୍ ରଖାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ଚେଷ୍ଟ ଖୋଲି ଧନୁଷ୍ କୁ ଦେଖି, କହିଲେ—‘ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ ମୁଁ ହାତ ଦେଇ ଚୁଆଇବି; ଉଠାଇ ଚାପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।’ ରାଜା କହିଲେ—‘ଯଥାସମ୍ଭବ।’ ଋଷି ମଧ୍ୟ କହିଲେ। ଋଷିଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ, ରାମ ଧନୁଷ୍ ମଧ୍ୟରେ ଧରିଲେ, ଅତି ସହଜରେ ଉଠାଇଲେ। ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ରାମ, ରଘୁବଂଶର ଗୌରବ, ଧନୁଷ୍ କୁ ଜଳ ଭଳି ସହଜରେ ଚାପିଦେଲେ। ଧନୁଷ୍ ଚାପିବା ପରେ, ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଟାଣିଲେ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଧନୁଷ୍ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହାର ଧ୍ଵନି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତୁଡିବା ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ପୃଥିବୀ ବିକ୍ରମ ଭଳି ହିଲିଗଲା। ଲୋକେ ଏହି ଧ୍ଵନିରେ ଅଚେତ ହେଇ ପଡିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ରାଜା ଓ ଦୁଇ ରଘୁପୁତ୍ର ଛାଡି। ଲୋକେ ଆପଣା ଆପଣାକୁ ଆସିଲେ ପରେ, ରାଜା ଭୟ ହୀନ ହେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖିଲି; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ, ଅକଳ୍ପନୀୟ ଓ ଅପେକ୍ଷା ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ମୋର ପୁତ୍ରୀ ସୀତା, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମକୁ ପତି ଭାବେ ପାଇ, ଜନକ ଗୃହର ମହିମା ବଢ଼ାଇବେ। ମୋର ବ୍ରତ ପୂରଣ ହେଲା—‘ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୀତା ଦିଆଯିବେ।’ ଜୀବନ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରୀ ଏବେ ରାମକୁ ଦିଆଯିବେ। ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଯୋଧ୍ୟାକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଡ଼ିଆ ରଥରେ ଯାନ୍ତୁ; ରାଜାଙ୍କୁ ମିଥିଲାକୁ ଆଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ କଥା କହି, ମୋର ପୁତ୍ରୀକୁ ଶୌର୍ଯ୍ୟରେ ଜିତାଯାଇ ଦେବା ବିଷୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାନ୍ତୁ।